F-47 İhraç Edilecek mi? Trump ve Müttefikler Ne Dedi?

Hiçbir ülke F-47 siparişi vermedi; ABD de uçağı kimseye resmen teklif etmedi. Soru yalnızca Başkan Donald Trump konuyu bizzat açtığı için gündemde. Sözleşmenin duyurulduğu gün, müttefiklerin uçak için aradığını ve onlara “hafifletilmiş versiyonlar” verilebileceğini söyledi. İki ay sonra bir Japon gazetesi, Trump’ın uçaktan Japonya başbakanına söz ettiğini yazdı.

Bu yazı sözleri politikadan ayırıyor: ne söylendiğini, F-22 örneğinin neyi gösterdiğini ve olası bir ihracatın önündeki engelleri ele alıyor.

Gerçekte ne söylendi?

21 Mart 2025’te Beyaz Saray’da Trump, ABD’nin müttefiklerinin yeni savaş uçağı için “sürekli aradığını” söyledi. Ardından ihraç modelinin nasıl farklı olabileceğini anlattı: “Bazı müttefikler… belki hafifletilmiş versiyonlar. Onları yüzde 10 kadar hafifletmek isteriz; bu muhtemelen mantıklı, çünkü belki bir gün müttefikimiz olmazlar, değil mi?”

ABD yönetiminin en üst düzeyinden ihracata ilişkin tek açıklama bu. Hava Kuvvetleri F-47 için bir ihracat politikası yayımlamadı; Boeing de olası bir müşteri adı vermedi. Geliştirme henüz erken aşamada ve ilk uçağın 2028’den önce uçması beklenmiyor; dolayısıyla ortada satılacak bir şey yok.

Bir gün müttefik olmayabilecek müttefiklere ilişkin bu söz yurt dışında geniş yankı buldu. Açıklama, birkaç Avrupa hükümetinin Amerikan muharebe uçaklarına ne ölçüde bağımlı olduklarını zaten tartıştığı bir döneme denk geldi.

Japonya haberi

Mayıs 2025’in sonunda Asahi Shimbun, Trump’ın dönemin Japonya Başbakanı Shigeru Ishiba ile yaptığı telefon görüşmesinde F-47’yi gündeme getirdiğini ve 47’nin iyi bir sayı olduğuna katılıp katılmadığını sorduğunu yazdı. Gazeteye göre Japon yetkililer görüşmeyi doğruladı ve bunun gümrük tarifesi müzakereleriyle bağlantılı olmadığını belirtti.

Tokyo’nun konuyu daha ileri götürdüğüne dair bir işaret yok. Japonya, kendi altıncı nesil savaş uçağını 2035’te hizmete almayı hedefleyen Küresel Muharebe Hava Programı’nın (GCAP) İngiltere ve İtalya ile birlikte tam ortağı. F-47 almak bu taahhütle çelişir. İki uçağı F-47 ve GCAP karşılaştırmamızda ele aldık.

F-22 örneği

Amerika’nın son hava üstünlüğü uçağı hiç ihraç edilmedi. Kongre 1998’de F-22’nin herhangi bir yabancı hükümete satışını yasaklayan Obey değişikliğini kabul etti; hüküm o günden beri yenileniyor. Japonya, Avustralya ve İsrail ilgi gösterdi; hiçbirine izin çıkmadı. Arka planı ABD’nin satmayı reddettiği savaş uçağı yazımızda bulabilirsiniz.

Bunun sonuçları bugünkü tartışmayı biçimlendiriyor. Yabancı sipariş olmayınca F-22 üretimi 2011’de 187 operasyonel uçakla sona erdi ve uçak başına maliyet yüksek kaldı. Bazı Amerikalı yorumcular bugün tam da bunun tekrarlanmaması ve maliyetin daha uzun bir üretim serisine yayılması için F-47’nin yakın müttefiklere önerilmesi gerektiğini savunuyor.

Şu anda F-47 ihracatını yasaklayan bir yasa yok. Kongre, F-22’de yaptığı gibi bir yasak ekleyebilir; ayrıca her satışın ABD silah ihracatı kuralları uyarınca onaylanması gerekir.

Engeller

İlk engel fiyat. Resmî bir rakam yok; ancak maliyet yazımızda anlattığımız gibi F-47 için tahminler uçak başına yaklaşık 180 milyon ile 300 milyon dolar arasında. Eski Hava Kuvvetleri Bakanı Frank Kendall, müttefiklerin bir uçağa, hele yetenekleri düşürülmüş bir uçağa bu kadar ödeyeceğinden kuşkulu olduğunu söyledi.

İkinci engel teknoloji. F-47’nin düşük görünürlük özellikleri, sensörleri ve yazılımı ABD’nin elindeki en hassas teknolojiler. Yetenekleri azaltılmış bir versiyonun ayrıca tasarlanması, sınanması ve desteklenmesi gerekir; bu da para ve mühendislik zamanı demek.

Üçüncüsü kapasite. Boeing’in St. Louis tesisi artık hem F-47’yi hem de Donanma’nın F/A-XX uçağını üretmek zorunda. Öncelik Amerikan siparişlerinde olacak; Hava Kuvvetleri en az 185 uçaktan söz ediyor.

Dördüncüsü güven. Alıcının, yedek parçanın, yazılım güncellemelerinin ve görev verilerinin kırk yıl boyunca gelmeye devam edeceğine inanması gerekir. İhraç uçaklarının bilerek zayıflatılacağı yönündeki ifade bu güvene yardımcı olmuyor.

Olası alıcı olarak kimlerin adı geçiyor?

Basın yorumlarında hep aynı birkaç ülkenin adı geçiyor. Bu ülkelerin hiçbirinin hükümeti uçağı talep etmedi.

Avrupa’nın durumu sözleşmeden bu yana değişti. Fransız-Alman FCAS savaş uçağından Haziran 2026’da vazgeçildi; Almanya ve İspanya altıncı nesil projesiz kaldı. Yine de oradaki tartışma GCAP’e katılmak ya da mevcut uçaklardan daha fazla almak üzerinde yoğunlaşıyor.

Sık sorulan sorular

F-47 siparişi veren ülke var mı?

Hayır. İhracat siparişi de kamuoyunca bilinen resmî bir talep de yok.

Trump F-47’yi Japonya’ya teklif etti mi?

Bir Japon gazetesi Mayıs 2025’te Trump’ın konuyu başbakanla yaptığı görüşmede açtığını yazdı. Japonya uçağı istediğini söylemedi ve GCAP programına bağlı.

Trump “hafifletilmiş versiyon” derken neyi kastetti?

İhraç uçaklarının Amerikan uçaklarına göre yüzde 10 kadar daha az yetenekli olabileceğini söyledi. Böyle bir versiyon tanımlanmış değil.

F-47 ihracatı F-22 gibi yasak mı?

Şu an için hayır. F-22 yasağı 1998’de çıkarılmış özel bir yasa hükmü. F-47 için Kongre’nin benzer bir düzenleme yapması gerekir.

İhraç F-47’nin fiyatı ne olur?

Bilinmiyor. ABD versiyonu için tahminler uçak başına yaklaşık 180 milyon ile 300 milyon dolar arasında.

İhracat ne zaman başlayabilir?

2030’lardan önce değil. Uçak henüz uçmadı ve önce ABD Hava Kuvvetleri’nin siparişleri karşılanacak.