F-47 ve F/A-XX: Boeing’in İki Altıncı Nesil Savaş Uçağı Arasındaki Farklar

Boeing artık ABD’nin iki altıncı nesil savaş uçağının da ana yüklenicisi: Hava Kuvvetleri’nin F-47’si ve Donanma’nın F/A-XX’i. Donanma tercihini 29 Eylül 2026’da açıkladı; Hava Kuvvetleri’nin F-47 için Boeing’i seçmesinin üzerinden on sekiz ay geçmişti. İki uçağın üreticisi ve üretim kenti aynı. Buna karşın iki ayrı kuvvet için iki ayrı tasarım söz konusu ve açıklanan bilgiler birbirinden hayli farklı iki uçağa işaret ediyor.

Bu karşılaştırmada her iki uçak için neyin doğrulandığını, yetkililerin neyi yalnızca ima ettiğini ve neyin hâlâ bilinmediğini ayırıyoruz. İki uçağın performans verilerinin neredeyse tamamı gizli olduğu için boşluklar büyük.

İki program, tek üretici

F-47, Hava Kuvvetleri’nin Yeni Nesil Hava Hâkimiyeti (NGAD) çalışmasının merkezindeki insanlı savaş uçağı. Boeing, mühendislik ve imalat geliştirme sözleşmesini 21 Mart 2025’te kazandı; anlaşmanın değerinin 20 milyar doları aştığı bildirildi. Sanayi tarafını F-47’yi kim üretiyor başlıklı yazımızda anlattık.

F/A-XX ise Donanma’daki karşılığı: F/A-18E/F Super Hornet’in yerini alacak, uçak gemisinden görev yapan bir savaş uçağı. Lockheed Martin’in 2025’te elendiği bildirilmiş, yarışta Boeing ile Northrop Grumman kalmıştı. Donanma tam ölçekli geliştirme için Boeing’i seçti; USNI News sözleşmenin tahmini değerini 20 milyar doların üzerinde veriyor. Sözleşme yer, uçuşa elverişlilik, sistem ve silah testlerinde kullanılacak deneme uçaklarını kapsıyor.

Donanma uçağının henüz resmî bir adı yok. F/A-XX bir program adı; tıpkı F-47 numarasını almadan önce NGAD adının kullanılması gibi.

Farklı görevler: uzun pistler ve gemi güvertesi

F-47, Hava Kuvvetleri’nin hava üstünlüğü uçağı olarak F-22 Raptor‘ın yerini alacak. Kara üslerinden uçacak ve ilk görevi, savunulan hava sahasının derinliklerinde hava hâkimiyetini kazanmak olacak.

F/A-XX’in görev tanımı daha geniş; adındaki F/A öneki de bunu anlatıyor: avcı ve taarruz. Donanma’ya göre uçak önce Super Hornet’i destekleyecek, sonra onun yerini alacak, ilerleyen dönemde EA-18G Growler elektronik taarruz uçağının görevini devralacak ve F-35C ile birlikte uçacak. Yani baştan itibaren çok rollü bir uçak olarak tasarlanıyor.

Gemide görev yapmak gövdeyi de biçimlendiriyor. Bir deniz uçağının güçlendirilmiş iniş takımına, yakalama kancasına, katlanır kanatlara ve düşük yaklaşma hızlarında iyi kumanda özelliklerine ihtiyacı var. Ayrıca USS John F. Kennedy gibi bir geminin asansörlerine ve hangarına sığması gerekiyor. Bu koşullar ağırlığı artırıyor ve boyutu, kara üslü bir tasarımın karşılaşmadığı ölçüde sınırlıyor.

Menzil: en belirgin fark

Hava Kuvvetleri bu başlıkta önem taşıyan tek bir rakam yayımladı. Dönemin Kurmay Başkanı Orgeneral David Allvin’in Mayıs 2025’te paylaştığı grafikte F-47’nin muharebe yarıçapı 1.000 deniz milinin (yaklaşık 1.850 km) üzerinde gösteriliyor; F-22 için verilen değer 590 deniz mili (yaklaşık 1.090 km). Bu rakamı F-47’nin menzili yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Donanma’nın açıkladığı hedef daha mütevazı. O dönem kuvvetin hava harbi direktörü olan Tuğamiral Michael Donnelly, Nisan 2025’te F/A-XX’in yakıt ikmali yapmadan bugünkü gemi uçaklarından yüzde 25’ten fazla uzağa uçacağını söyledi. Donnelly’ye göre MQ-25 Stingray gibi tanker uçaklarla bu erişim çok daha artıyor.

F/A-XX için bir yarıçap değeri açıklanmadığından bire bir karşılaştırma yapılamıyor. Söylenebilecek olan şu: Donanma, Super Hornet’e göre bir iyileşme tarif ediyor; Hava Kuvvetleri ise F-22’nin neredeyse iki katına yakın bir değerden söz ediyor.

Motor, bütçe ve takvim

F-47, Yeni Nesil Uyarlanabilir İtki (NGAP) programına bağlı. Bu programda GE Aerospace XA102’yi, Pratt & Whitney XA103’ü geliştiriyor. NGAP yazımızda anlattığımız gibi bu motorlar iki yıldan fazla gecikti. Donanma, F/A-XX için bir motor açıklamadı. Yetkililer geçmiş yıllarda uçağın mevcut bir motorun türevini kullanacağına işaret etmişti. Bu seçim riski azaltır, ancak uyarlanabilir tasarımın vaat ettiği verimliliğin bir kısmından vazgeçmek anlamına gelir.

Takvimde F-47 açık ara önde. İlk uçak 2025’ten bu yana üretimde ve Hava Kuvvetleri hâlâ 2028’de ilk uçuşu hedefliyor. Donanma ise yalnızca F/A-XX’in 2030’larda filoya katılacağını söylüyor.

Bütçeler de aynı farkı gösteriyor. F-47’ye 2026 mali yılında yaklaşık 3,5 milyar dolar ayrıldı, 2027 için yaklaşık 5 milyar dolar talep edildi. F/A-XX ise 2025’in büyük bölümünü belirsizlik içinde geçirdi: Pentagon asgari düzeyde bir bütçe önerdi ve sanayinin iki savaş uçağı programını aynı anda yürütüp yürütemeyeceğini sorguladı; Kongre buna 2026 mali yılı için yaklaşık 1,7 milyar dolar onaylayarak karşılık verdi. Karardan önce hazırlanan 2027 bütçe talebinde program için 140 milyon dolar istenmişti.

İki uçak neleri paylaşabilir?

İki kuvvet de tasarımların ne kadar ortak yön taşıdığını açıklamadı; Boeing de ortak parçalar konusunda yorum yapmadı. En güvenli varsayım, bunların iki farklı gövde olduğu.

Yine de yüzeyin altında bir miktar ortaklık olması muhtemel. İkisi de dijital mühendislik ve açık görev sistemleriyle geliştiriliyor, ikisinin de İş Birlikçi Muharebe Uçakları’nı (CCA) yönetmesi öngörülüyor ve ikisi de Boeing’in yeni tesislere 1,8 milyar dolar harcadığı St. Louis’de üretilecek. Tasarruf için en doğal alanlar ortak takım yöntemleri, yazılım uygulamaları ve tedarikçiler.

Risk de aynı yerden doğuyor. İki programı artık tek bir şirket, tek bir tesis ve tek bir iş gücü taşıyor. Boeing Savunma’nın başındaki Steve Parker, iki savaş uçağını paralel teslim etmenin “hep planımız olduğunu” söyledi. Deniz Harekât Komutanı Oramiral Daryl Caudle ise karardan önce zamanlamanın seçimde ağır basacağını belirtmişti.

Sık sorulan sorular

F-47 ile F/A-XX aynı uçak mı?

Hayır. Hava Kuvvetleri ve Donanma’nın farklı gereksinimlere dayanan ayrı programları. İkisini de Boeing üretiyor, ancak iki kuvvet de ortak bir gövdeden söz etmedi.

F/A-XX’i kim üretiyor?

Boeing. Donanma seçimi 29 Eylül 2026’da açıkladı. Diğer finalist Northrop Grumman’dı.

F/A-XX hangi uçağın yerini alacak?

Önce F/A-18E/F Super Hornet’in, ilerleyen dönemde EA-18G Growler’ın. F-35C ile birlikte görev yapacak.

Hangisinin menzili daha uzun?

Açıklanan rakamlara göre F-47’nin. Hava Kuvvetleri 1.000 deniz milini (yaklaşık 1.850 km) aşan bir muharebe yarıçapı veriyor. Donanma ise yalnızca F/A-XX’in bugünkü gemi uçaklarından yüzde 25’ten fazla uzağa uçacağını söyledi.

İki uçak ne zaman hizmete girecek?

Hava Kuvvetleri F-47’yi 2028’de uçurmayı ve on yılın sonuna doğru hizmete almayı hedefliyor. Donanma, F/A-XX’in 2030’larda geleceğini söylüyor.

F-47 uçak gemisinden uçabilir mi?

Buna işaret eden bir bilgi yok. F-47 kara üslü bir tasarım; gemi harekâtı ise baştan itibaren güçlendirilmiş bir yapı, yakalama kancası ve katlanır kanat gerektiriyor.