NGAD Zaman Çizelgesi: 2014’teki İncelemeden F-47’ye

F-47’nin bir incelemeden imzalı bir geliştirme sözleşmesine ulaşması on bir yıl sürdü; bu yılların birinde program iptalin eşiğine geldi. Uçağın arkasındaki program olan Yeni Nesil Hava Hâkimiyeti (NGAD), 2014’te bir DARPA incelemesi olarak başladı. 21 Mart 2025’teki sözleşmeye gelene kadar gizli gösterim uçaklarından, Boeing ile Lockheed Martin arasındaki yarıştan ve Hava Kuvvetleri’nin kendi bakanının verdiği bir duraklama kararından geçti.

Bu zaman çizelgesi kamuya açık kayıtlardaki tarihli olayları sıralıyor. Programın büyük bölümü gizli olduğu için boşluklar var; nerede olduklarını da belirtiyoruz.

Bir bakışta NGAD’ın önemli tarihleri

Programın bütünü ve parçaları için NGAD nedir yazımıza bakabilirsiniz.

2014-2019: incelemeler ve gizli uçaklar

Çalışma, DARPA’nın ABD’nin F-22’den sonra hava hâkimiyetini nasıl koruyacağını incelemesiyle başladı. Air Dominance Initiative 2014’te tek bir uçağın yeterli olmayacağı sonucuna vardı ve bir sistemler ailesine işaret etti.

2015’te dönemin Pentagon tedarik sorumlusu Frank Kendall, deneysel uçaklar yapıp uçurmak üzere Aerospace Innovation Initiative’i kurdu. Bir yıl sonra Hava Kuvvetleri’nin Air Superiority 2030 planı, yoğun biçimde savunulan hava sahasının içinde görev yapabilecek uzun menzilli bir uçağı tarif etti.

X-uçakları yıllarca gizli kaldı. DARPA, Mart 2025’te iki uçağın uçtuğunu doğruladı: ilki 2019’da, ikincisi 2022’de. Kuruma göre uçakların her biri birkaç yüz saat uçtu. Haberlere göre biri Boeing’e, diğeri Lockheed Martin’e aitti. Bugüne kadar hiçbir fotoğraf yayımlanmadı.

2020-2023: ilk açıklamadan yarışmaya

Kamuoyu uçan bir uçaktan ilk kez Eylül 2020’de haberdar oldu. O sırada Hava Kuvvetleri’nin tedarik sorumlusu olan Will Roper, tam ölçekli bir gösterim uçağının uçtuğunu ve bu sırada rekorlar kırıldığını söyledi. Ayrıntı vermedi.

Mayıs 2023’te Hava Kuvvetleri seri üretim uçağı için sanayiye gizli bir teklif çağrısı gönderdi ve kazananı 2024’te seçmeyi planladığını açıkladı. İki ay sonra Northrop Grumman ana yüklenici olarak yarışmayacağını duyurdu; geriye Boeing ile Lockheed Martin kaldı.

Boeing hazırlığa çoktan başlamıştı. Şirket, St. Louis’deki 1,8 milyar dolarlık genişlemeye bunu haklı çıkaracak bir sözleşmesi yokken girişti. Bu riski F-47’yi kim üretiyor yazımızda anlattık.

2024: duraklama

Temmuz 2024’te, artık Hava Kuvvetleri Bakanı olan Kendall yarışmayı durdurdu. Tasarımın tehditle örtüştüğünden emin olmadığını ve uçak başına “birkaç yüz milyon” dolarlık maliyetin kuvvetin karşılayabileceğinden fazla olduğunu söyledi.

Eski üst düzey yetkililerden oluşan bir kurul seçenekleri inceledi; daha ucuz bir savaş uçağı ile bombardıman uçaklarına ve insansız uçaklara daha çok dayanan bir kuvvet yapısı da masadaydı. Hava Kuvvetleri’nin analizi insanlı ve düşman hava sahasına nüfuz edebilen bir savaş uçağından yana çıktı. Aralık 2024’te Kendall seçimi bir sonraki yönetime bırakacağını açıkladı; iki yarışmacının sözleşmeleri uzatıldı.

2025 ve 2026: sözleşme ve ilk uçak

Başkan Donald Trump kararı 21 Mart 2025’te Beyaz Saray’da açıkladı: uçağı Boeing üretecek ve adı F-47 olacaktı. Hava Kuvvetleri, Boeing’in en iyi genel değeri sunduğunu belirtti. Lockheed Martin nisan ayında itiraz etmeyeceğini duyurdu. Adın nereden geldiğini ayrı bir yazıda ele aldık.

Mayıs 2025’te Hava Kuvvetleri Kurmay Başkanı Orgeneral David Allvin ilk resmî rakamları içeren bir grafik yayımladı; bunların arasında 1.000 deniz milini (1.850 km) aşan muharebe yarıçapı da vardı. Aynı yılın eylül ayında ilk uçağın üretimde olduğunu ve ekibin onu 2028’de uçurmaya kararlı olduğunu söyledi.

2026’da kamuoyuna yansıyan ilerleme istikrarlı oldu. İş Birlikçi Muharebe Uçakları’nın ilk üretim sözleşmeleri haziranda imzalandı. Temmuzda Orgeneral Dale White, 2028’deki ilk uçuşun takvimine uygun ilerlediğini söyledi. Eylülde Tuğgeneral Timothy Helfrich, Hava Kuvvetleri’nin “bir F-47 üretim hattından çok uzakta olmadığını” belirtti. 29 Eylül’de Donanma F/A-XX için Boeing’i seçti; böylece iki altıncı nesil savaş uçağı da tek bir şirkete verilmiş oldu.

Sık sorulan sorular

NGAD ne zaman başladı?

Programın kökeni 2014’te tamamlanan bir DARPA incelemesine uzanıyor. Gösterim uçağı çalışmaları 2015’te başladı.

İlk NGAD uçağı ne zaman uçtu?

DARPA’ya göre ilk X-uçağı 2019’da, ikincisi 2022’de uçtu. Bunlar gösterim uçaklarıydı, F-47’nin kendisi değil.

F-47 sözleşmesi ne zaman verildi?

21 Mart 2025’te, Boeing’e.

NGAD 2024’te neden duraklatıldı?

Hava Kuvvetleri Bakanı Frank Kendall, tasarımın tehditle örtüşüp örtüşmediğini ve kuvvetin bu maliyeti karşılayıp karşılayamayacağını sorguladı. Yapılan inceleme devam edilmesini destekledi.

NGAD için kimler yarıştı?

Boeing ve Lockheed Martin. Northrop Grumman Temmuz 2023’te ana yüklenici adaylığından çekildi.

F-47 ne zaman uçacak?

Hava Kuvvetleri 2028’i hedefliyor. İlk uçak 2025’ten beri üretimde.