F-47’yi Neden Boeing Kazandı? Lockheed Martin Neden Kaybetti?

Hava Kuvvetleri, F-47 sözleşmesini neden Lockheed Martin’in değil de Boeing’in kazandığına ilişkin tek bir resmî gerekçe açıkladı: Boeing’in teklifi en iyi genel değeri sunuyordu. Kamuya açık açıklamanın tamamı bu ifadeden ibaret. Puanlama gizli, teklifler gizli ve iki şirket de tasarımını anlatmadı. Karar hakkında söylenen geri kalan her şey analistlerin ve gazetecilerin çıkarımı.

Bu yazı ikisini birbirinden ayırıyor. Önce Hava Kuvvetleri’nin doğruladıklarını, ardından dışarıdan getirilen açıklamaları aktarıyor ve hangisinin hangisi olduğunu belirtiyor.

Hava Kuvvetleri ne dedi?

Karardan beş gün sonra bir Hava Kuvvetleri sözcüsü Air & Space Forces Magazine’e, Boeing’in teklifinin “devlet açısından en iyi genel değeri temsil ettiğini” ve kuvvetin gereksinimlerini karşılamaya en uygun teklif olduğunu söyledi.

En iyi değer, ABD tedarik sisteminde belirli bir anlamı olan bir terim. Devlet teknik yeterliliği, riski, takvimi ve maliyeti birlikte tartar; en ucuz teklifi seçmek zorunda değildir. Bu ifade bize yöntemi anlatıyor. Boeing’in hangi başlıkta daha yüksek puan aldığını ise söylemiyor.

İki ayrıntı daha ortaya çıktı. Sözleşme maliyet artı teşvik primi türünde; yani geliştirme aşamasındaki maliyet riskinin önemli bölümünü devlet üstleniyor. Ayrıca dergi, sektör kaynaklarına dayanarak geçmiş performansın puanın yüzde 10’undan azını oluşturduğunu bildirdi. Bu doğruysa Boeing’in diğer programlardaki sorunlu sicili pek ağırlık taşımadı.

Boeing’in sözleşmeden önceki bahsi

Boeing, ortada üretecek bir şey yokken büyük harcama yaptı. St. Louis’de yaklaşık 82.000 metrekarelik bir montaj binası ve bir radar kesit alanı test tesisi dahil yeni tesislere 1,8 milyar dolar ayırdı. Analistler bunu yaygın biçimde, şirketin işi teslim edebileceğine dair müşteriye verilmiş bir işaret olarak yorumladı. Tesisi F-47’yi kim üretiyor yazımızda anlattık.

İki yarışmacı da gösterim uçağı uçurdu. DARPA, iki NGAD X-uçağının 2019 ve 2022’den itibaren uçtuğunu ve birkaç yüz saat uçuş yaptığını doğruladı; ancak hangisini hangi şirketin ürettiğini resmen açıklamadı.

Boeing’in kaybedeceği şey de daha fazlaydı. Breaking Defense, bu galibiyeti şirketin savaş uçağı işi açısından “varoluşsal” diye niteledi. Super Hornet hattının 2027’de kapanması planlanıyor; F-15EX ise kökeni 1970’lere uzanan bir tasarım. F-47 olmasaydı St. Louis’de bunların ardından gelecek yeni bir muharebe uçağı yoktu.

Lockheed Martin’in konumu

Lockheed Martin yarışa daha güçlü bir sicille girdi. Hizmete girmiş Amerikan düşük görünürlüklü savaş uçaklarının tamamını, yani F-117, F-22 ve F-35’i o üretti. Birçok gözlemciye göre bu onu favori yapıyordu.

Şirketin zayıf yanları da vardı. F-35’in TR-3 güncellemesi gecikti; Hava Kuvvetleri ve Pentagon bunu açıkça eleştirdi. Mart 2025’teki basın haberleri Lockheed’in Donanma’nın F/A-XX yarışından da elendiğini bildirdi. Bunların F-47 kararında rol oynadığı doğrulanmış değil.

Lockheed’in tepkisi ise kayıtlarda. Nisan 2025’te üst yönetici Jim Taiclet şirketin itiraz etmeyeceğini söyledi. Bunun yerine NGAD teklifi için geliştirilen teknolojileri F-35’e aktarmayı önerdi ve altıncı nesil yeteneğin yüzde 80’ini yarı maliyetle sunacak “beşinci nesil artı” bir uçak tarif etti. Bu oran Lockheed’in kendi iddiası ve sınanmış değil.

Sanayi tabanı argümanı

Analistlerden en sık duyulan açıklama sanayiyle ilgili. Lockheed zaten 2040’lara kadar üretimde kalacak olan F-35’i üretiyor. F-47’yi de kazansaydı, gelecek neslin bütün Amerikan insanlı savaş uçaklarını tek bir şirket üretecek, Boeing’in savaş uçağı tasarım ekipleri de dağılabilecekti.

Boeing’in seçilmesi, gelişmiş savaş uçağı tasarlayıp üretebilen iki şirketin ayakta kalmasını sağlıyor. Pentagon yıllardır bu tür bir rekabet istediğini söylüyor.

Hava Kuvvetleri bunun seçimi etkilediğini söylemedi; tedarik kurallarına göre de bir yarışmayı ilan edilen değerlendirme ölçütleri belirler. Argüman akla yatkın, ancak kanıtlanmış değil.

Seçimin yanıtlamadığı sorular

Kazanmak, teslim etmekle aynı şey değil. Boeing, KC-46 tanker uçağında 7 milyar doları aşan zarar yazdı; T-7 eğitim uçağında ve yeni Air Force One’da da para kaybetti. Bunlar sabit fiyatlı sözleşmelerdi; F-47 geliştirme sözleşmesi ise öyle değil.

İş gücü de ayrı bir sınav. St. Louis bölgesindeki yaklaşık 3.200 işçi 2025’te yaklaşık üç ay greve gitti. 29 Eylül 2026’dan itibaren aynı tesis Donanma’nın F/A-XX uçağını da üretecek.

İlk gerçek ölçüt, F-47’nin Hava Kuvvetleri’nin hâlâ planladığı gibi 2028’de uçup uçmayacağı olacak. NGAD programının bütünü buna bağlı.

Sık sorulan sorular

F-47 sözleşmesini neden Boeing kazandı?

Hava Kuvvetleri, Boeing’in teklifinin en iyi genel değeri sunduğunu ve gereksinimleri en iyi karşıladığını söylüyor. Ayrıntılı puanlama gizli.

Boeing kimi geride bıraktı?

Lockheed Martin’i. Northrop Grumman 2023’te ana yüklenici adaylığından çekilmişti.

Lockheed Martin karara itiraz etti mi?

Hayır. Şirket Nisan 2025’te itiraz etmeyeceğini, bunun yerine F-35 için iyileştirmeler önereceğini açıkladı.

Boeing’in teklifi daha mı ucuzdu?

Bilinmiyor. En iyi değer, en düşük fiyat anlamına gelmiyor; iki teklif de yayımlanmadı.

Kararı siyaset ya da sanayi tabanı mı belirledi?

Analistler sık sık Pentagon’un iki savaş uçağı üreticisini ayakta tutmak istediğini öne sürüyor. Hava Kuvvetleri bunun bir etken olduğunu söylemedi.

F-47 sözleşmesi sabit fiyatlı mı?

Hayır. Geliştirme sözleşmesi maliyet artı teşvik primi türünde; bu, maliyet riskinin daha büyük bölümünü devlete yüklüyor.