NATO’nun Yüzde 5 Savunma Harcaması Hedefi: Kim Ödüyor, Neler Sayılıyor, Kim Ulaşacak?

On yıl boyunca NATO’nun temel hedefi basitti: GSYH’nin yüzde 2’sini savunmaya harcamak. Haziran 2025’teki Lahey zirvesinde müttefikler çıtayı çarpıcı biçimde yüzde 5’e yükseltti. Bu, Soğuk Savaş’tan bu yana ittifak içindeki yük paylaşımında yaşanan en büyük değişiklik. İşte hedefin gerçekte ne anlama geldiği ve kimlerin ulaşabileceği.

Yüzde 5 nereden çıktı?

Washington’ın baskısı, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşı ve ABD’nin dikkatini Pasifik’e kaydırabileceği endişesi bir araya gelerek Avrupalı müttefikleri yeni bir taahhüde itti. ABD Başkanı Donald Trump yüzde 5 talep etmişti; NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise müttefiklerin çoğunun kabul edebileceği bir uzlaşı formülü oluşturdu.

Formül nasıl işliyor?

Yüzde 5 iki bölüme ayrılıyor. GSYH’nin en az yüzde 3,5’i, NATO’nun mevcut tanımına göre ölçülen “temel” savunmaya, yani asker, silah, mühimmat, eğitim ve operasyonlara gitmeli. Yüzde 1,5’e kadarlık bölüm ise askeri hareketlilik altyapısı, kritik altyapının korunması, siber savunma, sivil hazırlık ve savunma sanayii tabanı gibi savunmayla ilgili harcamalara ayrılabiliyor. Müttefiklerin hedefe ulaşmak için 2035’e kadar süresi var; inandırıcı bir yol haritası gösteren yıllık planlar sunmaları gerekiyor ve ilerleme 2029’da gözden geçirilecek.

Kimler yolunda?

Rusya’ya en yakın ülkeler en hızlı ilerliyor. Polonya halihazırda yüzde 4’ün oldukça üzerinde harcıyor; Baltık ülkeleri birkaç yıl içinde yüzde 5 veya üzerini taahhüt etti. Almanya 2025’te anayasal borç frenini değiştirerek savunma harcamalarının büyük kısmını muaf tuttu ve yüzde 3,5’lik temel seviyeye son tarihten önce ulaşmayı planlıyor; SIPRI, Almanya’nın askeri harcamalarında yalnızca 2025’te yüzde 24’lük bir sıçrama kaydetti. İngiltere, Fransa, Hollanda ve İskandinav ülkeleri istikrarlı artış planları yayımladı.

Kimler zorlanıyor?

İspanya Lahey’de esneklik elde etti ve kabiliyet hedeflerini çok daha az harcamayla karşılayabileceğini savunuyor. İtalya, Belçika, Kanada ve Portekiz sıkışık bütçeler ve yüksek borçla karşı karşıya; tanımların daha esnek olduğu yüzde 1,5’lik kategoriye büyük ölçüde yaslanacaklar. Eleştirmenler, bazı hükümetlerin gerçek askeri kabiliyet satın almak yerine mevcut harcamaları yeniden etiketleyebileceği uyarısında bulunuyor.

Para neye harcanacak?

NATO’nun kabiliyet hedefleri çok daha fazla hava ve füze savunması, uzun menzilli vuruş, topçu mühimmatı, dron, tanker ve nakliye uçakları gibi destek unsurları ile daha büyük kara kuvvetleri öngörüyor. Avrupa savunma sanayii talebi karşılamak için büyüyor, ancak füze ve mermi üretim hatlarının kurulması yıllar alıyor.

Neden önemli?

Müttefikler sözlerini tutarsa Avrupa’nın savunma harcamaları 2030’ların ortasına kadar yılda yüz milyarlarca euro artacak, silah pazarı yeniden şekillenecek ve Avrupa ABD’ye çok daha az bağımlı hale gelecek. Tutmazlarsa vaatlerle gerçekler arasındaki uçurum NATO’nun bir sonraki siyasi krizine dönüşebilir.

Öne çıkan görsel: Senior Master Sgt. Adrian Cadiz / Public domain, via Wikimedia Commons