ABD-İsrail-İran Savaşında Son Durum: Hürmüz, Seçim ve Yeni Cepheler

ABD ve İsrail’in İran’a saldırmasının üzerinden yedi ay geçti; savaşta ne ateşkes var ne de anlaşma. ABD Başkanı Donald Trump 8 Ekim’de, 3 Kasım’daki ara seçimlerden önce yeni bir saldırı emri vermeyeceğini açıkladı. Bu söz yaklaşık dört haftalık bir süre kazandırıyor. Amerikan ablukası yerinde duruyor; Hürmüz Boğazı, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumu ve Yemen ile Suudi Arabistan’a yayılan çatışmalar konusunda ise hiçbir şey çözülmüş değil.

Bu analiz, 9 Ekim 2026 itibarıyla her cephede durumun ne olduğunu ortaya koyuyor: tıkanan görüşmeler, savaşın takvimini artık belirleyen Amerikan seçimi, ABD’nin çekilmesinden sonraki Irak, Yemen’deki yeni savaş ve aynı Körfez rekabetinin sahnelendiği Sudan.

İran savaşında şu an durum ne?

Savaş üçüncü evresinde. İlki, 28 Şubat’ta başlayan, ilk gününde dini lider Ali Hamaney’in öldürüldüğü ve 8 Nisan’daki ateşkese kadar süren hava harekâtıydı. İkincisi, Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın 17 Haziran’da imzaladığı İslamabad Mutabakatı’nı doğuran diplomasi dönemiydi. Üçüncüsü 8 Temmuz’da başladı: İran güçleri su yolundaki denetimini göstermek için Hürmüz Boğazı’nda ticari gemileri vurdu ve ateşkes çöktü. Washington bir hafta sonra İran limanlarına yönelik deniz ablukasını yeniden uygulamaya koydu.

O tarihten beri çatışma daha çok denizde sürüyor. Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları merkezi (UKMTO), yalnızca ekimin ilk haftasında ticari gemilere dokuz saldırı kaydetti. ABD güçleri seyir koridorlarındaki mayınları temizledi ve 30 Ağustos’ta Larak Adası’ndaki İran mevzilerini bombaladı; Devrim Muhafızları buna Ürdün’deki Amerikan üslerine ateş açarak karşılık verdi. Geri dönmeyen tek şey, bahardaki geniş çaplı bombardıman. Ağustos değerlendirmemizde saldırıların tehdit gölgesinde durdurulduğunu yazmıştık; bu tespit hâlâ geçerli.

Bedel iki tarafta da görülüyor. İran hükümeti can kaybını 3.500’ün üzerinde açıkladı. ABD Kongresi Araştırma Servisi’nin bu hafta güncellenen raporuna göre en az 81 ABD askerî uçağı ve insansız hava aracı kaybedildi ya da hasar gördü; bunların 45’i MQ-9 Reaper.

Trump bu hafta İran hakkında ne dedi?

Trump bu ay neredeyse her gün, çoğunlukla seçim mitinglerinde İran’dan söz etti. Açıklamaları tek bir yönü göstermiyor.

Altı açıklamanın en net olanı 8 Ekim tarihli paylaşımdı. Trump, “Ara seçimlerden önce hiçbir şekilde İran’a saldırmayacağız” diye yazdı, ablukanın bütünüyle yürürlükte kalacağını belirtti ve tek bir gecede Hürmüz Boğazı’ndan 22 milyon varil petrol geçtiğini öne sürdü.

Bu paylaşım, tam tersine hazırlandığına dair bir haftalık haberlerin ardından geldi. Axios, Pentagon’un Merkez Kuvvetler Komutanlığı’na (CENTCOM) büyük çaplı muharebe harekâtına dönüş hazırlıklarını tamamlama talimatı verdiğini, muhtemel hedeflerin İran’ın enerji tesisleri, altyapısı ve nükleer tesisleri olduğunu bildirdi. New York Times seçeneklerden birini üç günlük yoğun saldırı olarak tanımladı. ABD’li yetkililer İsrail Genelkurmay Başkanı Korgeneral Eyal Zamir’e harekâtın yaklaşık üç hafta içinde yeniden başlayabileceğini bildirdi; Zamir’in, İran’ın İsrail’e füze atmasının 27 Ekim’deki İsrail seçimini erteletebileceği uyarısında bulunduğu aktarıldı.

Tahran’ın bu söze temkinli yaklaşması için nedeni var. Haziran 2025’te Beyaz Saray, Trump’ın İran’ın nükleer tesislerini vurup vurmayacağına iki hafta içinde karar vereceğini söylemiş, saldırı günler içinde gelmişti. Bu yıl 27 Şubat’ta Trump savaş konusunda karar vermediğini söyledi; savaş bir günden kısa süre sonra başladı. Axios’a göre İranlı yetkililer üçüncü kez gafil avlanmamaya kararlı. Üstelik söz yalnızca ABD’nin İran’a saldırısını kapsıyor. İsrail, Yemen ya da 4 Kasım’da ne olacağı hakkında bir şey söylemiyor.

Savaş ABD ara seçimlerini nasıl etkiliyor?

Duraklamanın açıklaması seçim. 3 Kasım’da Temsilciler Meclisi’nin 435 sandalyesinin tamamı ve Senato’nun yaklaşık üçte biri oylanacak; başkanın partisinin geride olmasında savaşın fiyatlara etkisinin payı büyük. Amerikan Otomobil Birliği’nin (AAA) 5 Ekim’de aktarılan verilerine göre benzinin galonu ortalama 4,37 dolar, dizel ise 6 doları aştı. Trump 2024 kampanyasında benzini 2 doların altına indirme sözü vermişti.

Piyasalar bu mantığı dakikalar içinde gösterdi. Brent petrol, saldırının yakın olduğu haberleriyle 8 Ekim’de varil başına 105 doların üzerine çıkmıştı; paylaşımın ardından 103 dolar dolayına geriledi. Önümüzdeki üç hafta içinde yeni bir hava harekâtı, akaryakıt fiyatlarını tam oyların kullanıldığı sırada yükseltir. ABD eyaletlerinin yaklaşık üçte biri akaryakıt vergilerini şimdiden indirdi ya da askıya aldı.

Demokratların çoğunlukta olduğu bir Temsilciler Meclisi savaşı bitirmez ama koşullarını değiştirir. Demokratlar savaş ödeneklerini ve mühimmat taleplerini inceleyen komisyonları denetler, başkanın savaş yetkileri konusunda oylama yaptırabilir. Bu ihtimal Trump’a, meseleyi seçim ile yeni Kongre’nin ocakta göreve başlaması arasındaki dönemde anlaşmayla ya da güç kullanarak sonuçlandırması için bir neden veriyor.

Önce İsrail sandığa gidiyor. 27 Ekim’deki seçimde sonuç belirsiz: Kanal 13’ün 8 Ekim tarihli anketi Başbakan Binyamin Netanyahu’nun blokuna 120 sandalyenin 55’ini, muhalefete 50’sini veriyor; başka anketler muhalefeti önde gösteriyor ve iki taraf da hükümet kurmak için gereken 61’e ulaşamıyor.

ABD-İran görüşmeleri neden tıkandı?

İki taraf ilk adımı kimin atacağını tartışıyor. Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi eylül sonunda New York’ta yedi günlük bir plan açıkladı ve bunu Katar aracılığıyla Washington’a iletti. The National’ın aktardığına göre, üzerinde anlaşılan adımlar atılırsa boğaz altıncı gün yeniden açılabilecek, nükleer müzakereler bunun ardından gelecek. İran’ın koşulları şunlar: kendisine ve müttefiklerine yönelik saldırıların kesin olarak sona ermesi, ablukanın kaldırılması ve dondurulan varlıkların serbest bırakılması. Tahran ayrıca yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stokunu seyreltip yurt dışına göndermeyi önerdi; Rusya’nın bu malzemeyi teslim almayı teklif ettiğini de belirtiyor.

Washington önce boğazın açılmasını istiyor. Zenginleştirme konusundaki tutumu ise yumuşadı: Başkan Yardımcısı JD Vance 6 Ekim’de Reuters’a, İran’ın zenginleştirme kapasitesi konusunda “anlamlı” bir adım atması gerektiğini söyledi. Bu, Trump’ın savaşın başındaki sıfır zenginleştirme talebinin gerisinde bir ifade. Arakçi, İran’ın Amerikan yanıtını incelediğini ve birkaç gün içinde cevap vereceğini belirtiyor. 4 Ekim’de çatışmanın askerî bir çözümü olmadığını da söyledi. Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ise müzakereleri anlamsız olarak niteledi ve Türkmenistan’daki zirvede görüşmelerin ancak baskı ve tehdit olmadan başarıya ulaşabileceğini dile getirdi. Orada kendisiyle görüşen Vladimir Putin, Rusya’nın arabuluculuğunu önerdi.

Bu arada boğazın kendisi ne açık ne kapalı. Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın boğazdaki denetimini yitirdiğini söylüyor. Devrim Muhafızları ise İran’ın kurallarını tanımayan herkese boğazın kapalı olduğunu belirtiyor; meclis de geçiş ücreti alınmasını öngören bir yasa tasarısını ilerletiyor. Veri şirketi Kpler’e göre İran hariç Körfez ham petrol ihracatı günde yaklaşık 18,5 milyon varil ile aşağı yukarı savaş öncesi düzeyde; petrolün yüzde 40’ı Hürmüz’e uğramadan taşınıyor. Tankerler hâlâ vuruluyor, İran da burada iki kez Amerikan insansız su altı aracı ele geçirdiğini öne sürdü.

Bu toparlanma her açıklamadan daha önemli. İran’ın bahardaki kozu, Hürmüz’ü kapatarak dünya petrolünün yaklaşık beşte birini piyasadan çekebilmesiydi. İhracatçılar artık petrolün çoğunu yine de taşıyabiliyorsa, kapanmanın bedelini düşmanlarından çok İran ödüyor; çünkü Amerikan ablukası İran petrolünü durdurmayı sürdürüyor. Aynı tablo Trump için beklemenin maliyetini de düşürüyor. İki hükümet de zamanın kendi lehine işlediğini düşünebiliyor; ikisinin de adım atmamasının nedeni bu.

Irak’ta neler oluyor?

Irak baharda bir savaş alanıydı; şimdi devletin kendi silahlı gruplarını denetleyip denetleyemeyeceğinin sınandığı yer. Bu sınavı Amerikan askerleri olmadan veriyor. Son ABD askerleri 30 Eylül’de Erbil’den ayrıldı ve İslam Devleti’ne (IŞİD) karşı 12 yıl süren görev, savaştan önce kararlaştırılan takvime uygun biçimde sona erdi. Pentagon, eğitim ve istihbarat desteğinin süreceğini bildiriyor.

İlk evrenin 39 günü boyunca Irak hükümeti, topraklarında 138 ABD saldırısı ve 92 ölü saydı; ölenlerin çoğu Haşdi Şabi mensubuydu. Milisler Amerikan üslerine, Kürdistan Bölgesi’ne ve temmuzdan itibaren Suudi petrol altyapısına ateş açtı. ABD ve Suudi uçakları 29 Temmuz’da milis mevzilerini bombaladı. Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı boru hattını 12 Eylül’de devre dışı bırakan insansız hava aracı saldırısından Suudi yetkililer Iraklı grupları sorumlu tuttu; başka kaynaklar ise saldırıyı Husilere atfediyor.

Başbakan Ali ez-Zeydi 41 yaşında bir bankacı. Trump’ın, Nuri el-Maliki’nin göreve dönmesi hâlinde yardımı kesmekle tehdit etmesinin ardından mayısta göreve başladı. Silahları devlet denetimine alma sözü verdi. Bunun için konulan süre başlangıçta Amerikan çekilmesine bağlanmıştı; şimdi Haziran 2027’ye kaydı. Yalnızca birkaç küçük grup silah bırakmayı kabul etti, Irak İslami Direnişi ise hiçbir takvimle bağlı olmadığını söylüyor. Ketaib Hizbullah, savaşçılarına düşman hava araçlarına karşı olanlar dışında operasyonları durdurma talimatı verdi; bu, örgütün dilediği an bozabileceği bir ateşkes.

İzlenmesi gereken iki nokta var. Kürdistan Bölgesi, Peşmerge Bakanlığı’nın sayımına göre binden fazla insansız hava aracı ve füze saldırısı boyunca kendisini koruyan Amerikan hava savunmasını kaybetti. Bağdat ise iki tarafı da idare ediyor: Irak Hava Yolları bu hafta, savaşın başından beri İran’a uçan ilk yabancı hava yolu oldu. İran’a yönelik saldırılar yeniden başlarsa milislerin Irak’ta vuracak Amerikan üssü kalmayacak. Muhtemel hedefleri Körfez ülkeleri, Ürdün ve İsrail; karşılık ise yine Irak’a yönelecek.

Yemen neden savaşın ikinci cephesi oldu?

Çünkü artık Hürmüz’den geçmeyen petrolün büyük bölümü Yemen’in önünden geçiyor. Suudi Arabistan, Kızıldeniz’deki Yanbu limanından ihracatını günde yaklaşık 1 milyon varilden 4,9 milyon varile kadar çıkardı; bu da Babülmendep Boğazı’nı savaşın ikinci dar boğazı hâline getirdi. Husiler bunu erken gördü. 2022 ateşkesinin bozulduğu temmuzda Suudi Arabistan’a deniz ablukası ilan ettiler; eylülde yaklaşık 150 kilometrelik Kızıldeniz kıyısını, Muha limanını, Perim ve Haniş adalarını ele geçirdiler.

Karşılık bu ay geldi. Yemen’in uluslararası alanda tanınan hükümeti 4 Ekim’de Husilerin elindeki bütün toprakları geri almak için harekât başlattığını duyurdu; Dubab ve Muha’yı geri aldığını söylüyor, Husiler bunu yalanlıyor. Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon Taiz çevresinde tek günde 97 saldırı düzenlediğini bildirdi. Taiz’de 2 ve 4 Ekim’deki çatışmalarda yaklaşık 150 kişinin öldüğü aktarıldı. Husiler Taiz-Aden ana yolunu kesti ve Riyad’ın uluslararası havalimanına balistik füze attı. Suudi makamlarına göre 6 ve 7 Ekim’de burada üç kişi hayatını kaybetti.

BM göç ajansı 200 binden fazla kişinin yerinden edildiğini kaydetti. Afrika Stratejik Araştırmalar Merkezi’ne göre Babülmendep’ten haftalık gemi geçişi, Husi saldırılarının temmuzda yeniden başlamasının ardından yaklaşık 25’e düştü; Kızıldeniz krizinin başladığı 2023’ten önce bu sayı 80 dolayındaydı.

Washington şimdilik uzak duruyor. Trump’ın üst düzey ekibi 2 Ekim’de Camp David’de hem İran’ı hem Suudi-Husi savaşını görüştü; Trump’ın son aylarda İran’a ya da Husilere saldırı için sunulan beş öneriyi geri çevirdiği bildiriliyor. Suudi Arabistan’ın elinde ikinci bir seçenek var: ağustosta Pakistan ve Türkiye ile imzaladığı savunma anlaşması. Riyad bunu henüz işletmedi. İran ise Hürmüz’ün yeniden açılması için Lübnan’da ateşkesi şart koştu; listeye Yemen’i de ekleyebilir. Cepheler yalnızca haritada değil, müzakere masasında da birbirine bağlanıyor.

Sudan bu tablonun neresinde?

Sudan, İran savaşının bir cephesi değil. Savaşın yan etkilerinin en ağır hissedildiği yer; çünkü bugün İran ve Husi ateşini göğüsleyen Körfez ülkeleri, aynı zamanda Sudan’daki rakip orduların başlıca dış destekçileri.

Sahada inisiyatif orduda. Ordu 2 Ekim’de Kuzey Kordofan’daki el-Mazrub’u aldı, Hızlı Destek Kuvvetleri’nin (HDK) batıdaki bölgesine uzanan bir yolu kesti ve En-Nuhud’a doğru ilerliyor. Orgeneral Abdulfettah el-Burhan bu hafta müzakere olmayacağını, ordunun ülkenin her karışını geri alacağını söyledi. Bu, ABD’nin önerdiği 90 günlük insani ateşkesin reddi anlamına geliyor. ABD’nin temsilcisi Massad Boulos, Burhan ile bundan günler önce Mısır’da bir araya gelmişti.

İran savaşı Sudan’a üç yoldan ulaşıyor. Washington martta Sudan’daki Müslüman Kardeşler’i terör örgütü ilan etti ve gerekçe olarak İran Devrim Muhafızları ile bağlarını gösterdi; bu karar Burhan’ın İslamcı müttefiklerini büyük çatışmanın yanlış tarafına düşürdü. Tahrir Ortadoğu Politikaları Enstitüsü’ne göre ordu buna rağmen yeniden İran’dan silah almaya başladı; çünkü Suudi Arabistan’ın finanse ettiği 1,5 milyar dolarlık Pakistan silah anlaşması baharda askıya alınmıştı. Pakistan yapımı araçlar ve insansız hava araçları o tarihten sonra orduya ulaştı. Ülkenin ana limanı Port Sudan ise Husilerin tehdit ettiği Kızıldeniz taşımacılığına bağımlı. Sudan’da gıda fiyatları şubattan bu yana yaklaşık yüzde 40 arttı.

14 milyondan fazla Sudanlı yerinden edilmiş durumda, 20 milyona yakın kişi akut açlıkla karşı karşıya. Savaşı durdurabilecek arabulucular, yani ABD, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Mısır kendi aralarında bölünmüş hâlde; Riyad’ın gruptan ayrılmakla tehdit ettiği bildiriliyor. Körfez’in bütün dikkatini gerektiren bir savaş, o dikkatten artakalanla yetiniyor.

3 Kasım’dan sonra ne olur?

Üç sonuç mümkün görünüyor; askerî hazırlıklar üçüyle de uyumlu.

Aşamalı bir anlaşma. İran boğazı kademeli olarak açar, ABD ablukayı gevşetir ve dondurulan paraları serbest bırakır; uranyum uluslararası denetim altında ülke dışına çıkarılır, nükleer dosya sonraya kalır. Bu, adımların sırası yeniden müzakere edilmiş hâliyle yedi günlük plan demek. Trump’ın sıfır zenginleştirmeden azına razı olmasını gerektiriyor; Vance’in ifadesi bunun mümkün olduğunu düşündürüyor.

Kısa ve ağır bir hava harekâtı. USS Theodore Roosevelt uçak gemisi ile USS Makin Island amfibi hücum gemisinin, yaklaşık 9.000 denizci ve deniz piyadesiyle ekim sonuna kadar bölgeye ulaşması bekleniyor. George H.W. Bush ve George Washington uçak gemilerine katılacak bu güçle Amerikan mevcudu yaklaşık 20.000’e çıkacak. Suudi Arabistan ve Katar’a iki Patriot bataryası daha gönderildi. Bu, basına yansıyan üç günlük seçeneğin gücü ve tam seçim geride kalırken bölgede olacak. Sınır ise Amerikan füze stokları rehberimizde anlattığımız sınır: ilk 39 gün, İran’ın karşılığını göğüslemek için gereken önleyici füzelerin büyük bölümünü tüketti.

Sürüklenme. Abluka sürer, petrol kendine yol bulur, savaş Yemen’e ve Kızıldeniz’e kayar; orada ne Washington ne Tahran ortağını tam olarak denetleyebiliyor. Mevcut gidişat bu ve kimsenin planlamadığı bir tırmanmayı doğurma ihtimali en yüksek olan da bu.

Sıkça sorulan sorular

İran savaşı bitti mi?

Hayır. Nisan ateşkesi de haziran mutabakatı da 8 Temmuz’da çöktü. Savaş o tarihten beri ABD’nin İran’a uyguladığı deniz ablukası, İran’ın gemilere saldırıları ve sınırlı Amerikan saldırılarıyla sürüyor; geniş çaplı bombardımana ise dönülmedi.

ABD ara seçimlerden önce İran’a saldıracak mı?

Trump 8 Ekim’de, 3 Kasım’dan önce saldırı olmayacağını söyledi. ABD basınına göre seçim sonrası için saldırı planları hazır.

Hürmüz Boğazı açık mı?

Kısmen. Tankerler geçiyor ve boğazı devre dışı bırakan güzergâhların da yardımıyla Körfez ihracatı savaş öncesi düzeye yakın. Ancak gemiler hâlâ saldırıya uğruyor ve İran, kurallarını tanımayan gemilere su yolunun kapalı olduğunu söylüyor.

Irak’ta hâlâ ABD askeri var mı?

Hayır. Son Amerikan askerleri 30 Eylül 2026’da Erbil’den ayrıldı. ABD, eğitim ve istihbarat desteğini sürdüreceğini açıkladı.

Babülmendep Boğazı kimin denetiminde?

Husiler, eylüldeki taarruzdan beri Perim Adası dahil Yemen yakasını elinde tutuyor. Suudi Arabistan’ın desteklediği Yemen hükümet güçleri ekim başında karşı taarruza geçti.

2026 İran savaşı ne zaman başladı?

28 Şubat 2026’da, ABD ve İsrail’in dini lider Ali Hamaney’in öldürüldüğü hava saldırılarını başlatmasıyla.