F-35’ten Sonra Ne Gelecek? F-47, F/A-XX, İnsansız Uçaklar ve Modernizasyon

F-35’in yerini alması planlanan bir uçak yok ve uzun süre de olmayacak: uçağın 2040’lara kadar üretimde, 2070’lere kadar hizmette kalması öngörülüyor. Ondan sonra gelenler, onun yanında uçacak bir uçak ailesi. ABD Hava Kuvvetleri’nin F-47’si ve Donanma’nın F/A-XX’i, F-35’in değil daha eski tiplerin yerini almak üzere geliştirilen altıncı nesil savaş uçakları; ikisinin de silahlı insansız uçaklarla birlikte çalışması hedefleniyor.

F-35 dizimizin bu son yazısı, parçaların nasıl bir araya geldiğini, Amerika’nın müttefiklerinin ne planladığını ve F-35’in gerçek halefinin ne zaman ortaya çıkabileceğini anlatıyor.

Kısa yanıt

F-35 ömrünün sonuna yakın değil. Kaç F-35 üretildi yazımızda aktardığımız gibi 1.375’ten fazla uçak teslim edildi ve yalnızca ABD hâlâ 2.456 uçak almayı planlıyor. Pentagon’un maliyet tahminleri 2088’e kadar uzanıyor.

Yeni nesil, F-35’in yerine değil üstüne geliyor. Yeni savaş uçakları daha büyük, daha uzun menzilli ve çok daha pahalı; az sayıda alınacaklar. Filonun büyük bölümünü oluşturan uçak yine F-35 olacak.

F-35’i izleyen programlar

F-47: Hava Kuvvetleri’nin yeni amiral gemisi

Boeing’in F-47’si Yeni Nesil Hava Hâkimiyeti programının merkezinde yer alıyor. Hava Kuvvetleri 1.000 deniz milinin (yaklaşık 1.850 km) üzerinde bir muharebe yarıçapı ve Mach 2’yi aşan bir azami hız açıkladı; en az 185 uçak almayı planlıyor. İlk uçak üretiliyor, ilk uçuş 2028 için planlanıyor. Ayrıntılar F-47 nedir rehberimizde.

F-47 hava üstünlüğü görevinde F-22’nin yerini alıyor. Tanesi için 300 milyon dolara varan bağımsız fiyat tahminleri düşünüldüğünde, sayıca F-35’in yerini alması mümkün değil. İki uçağın, bugün F-22 ile F-35’in yaptığı gibi birlikte görev yapması öngörülüyor; bkz. F-35 ve F-22 karşılaştırması.

F/A-XX: sıra Donanma’da

Donanma 29 Eylül 2026’da, Northrop Grumman’la yürütülen yarışın ardından ilk altıncı nesil savaş uçağı olan F/A-XX’in üretimi için Boeing’i seçti. Uçak 2030’larda uçak gemilerinde F/A-18E/F Super Hornet’in yerini alacak ve F-35C ile yan yana görev yapacak.

Karar, ödenek konusunda bir yılı aşkın süren belirsizliğin ardından geldi. Böylece Amerika’nın iki altıncı nesil savaş uçağının sorumluluğu Boeing’in St. Louis tesisine kaldı; F-35’in üreticisi Lockheed Martin ise ikisinden de pay alamadı.

Daha yakın değişim: insansız uçaklar

F-35 pilotlarının çoğunun ilk göreceği değişiklik, İş Birlikçi Muharebe Uçakları’nın gelişi olacak: füze ve sensör taşıyan, insanlı bir savaş uçağından talimat alan jet motorlu insansız uçaklar. General Atomics YFQ-42A ve Anduril YFQ-44A 2025’te uçtu; Hava Kuvvetleri 1.000’den fazla almaktan söz ediyor.

F-35, onları yönetmesi öngörülen uçaklardan biri. Konsept işlerse, iki ya da daha fazla silahlı insansız uçakla birlikte uçan bir F-35, yeni bir savaş uçağı satın alınmadan çok daha yetenekli bir kola dönüşecek.

F-35 de yerinde saymıyor

Lockheed Martin, iki altıncı nesil yarışı da kaybetmesine kapsamlı biçimde geliştirilmiş bir F-35 önererek karşılık verdi. Üst yönetici Jim Taiclet 2025’te, NGAD teklifindeki teknolojileri F-35’e aktararak altıncı nesil yeteneğin yüzde 80’ini yarı maliyetle sunabileceklerini söyledi ve bunu uçağı bir Ferrari’ye dönüştürmeye benzetti.

Planlanan modernizasyonlar ise daha mütevazı ve şimdiden gecikmiş durumda: Blok 4 ve TR-3 bilgisayarları, APG-85 radarı ve motor çekirdek modernizasyonu. F-35’in hazırlık sorunları yazımızda anlattıklarımız düşünüldüğünde, bunların zamanında teslim edilmesi herhangi bir yeni modelden daha önemli.

Amerika’nın müttefikleri ne planlıyor?

Bazı F-35 müşterileri aynı zamanda kendi yeni nesil savaş uçağını geliştiriyor. Birleşik Krallık, İtalya ve Japonya, 2035’te bir uçağı hizmete sokmayı hedefleyen Küresel Muharip Hava Programı‘nın ortakları. Fransa ile Almanya ise sanayi ortakları arasındaki uzun süreli anlaşmazlığın ardından Haziran 2026’da ortak FCAS savaş uçağını sonlandırma kararı aldı; her ülke artık kendi yolunu arıyor. F-35 programından çıkarılan Türkiye KAAN‘ı geliştiriyor.

Diğer kullanıcıların çoğu için F-35, on yıllar boyunca sahip olacakları en yeni savaş uçağı olacak. F-47 bugüne kadar somut biçimde ihracata sunulmadı.

F-35’in kendisi ne zaman değiştirilecek?

En erken 2040’larda. F-35’in yerini alacak bir uçak için henüz bir ihtiyaç tanımı yazılmadı ve kuvvetler uçağı almayı sürdürüyor. Geçmiş örneklere bakılırsa çalışmalar, F-47 ve F/A-XX hizmete girip insansız uçakların rolü netleştikten sonra, 2030’larda başlayacak. Halefin insansız olması da pekâlâ mümkün.

Sık sorulan sorular

F-35’in yerini ne alacak?

Henüz planlanan bir uçak yok. F-35’in 2070’lere kadar hizmette kalması öngörülüyor. F-47 ve F/A-XX, F-22 ile Super Hornet’in yerini alacak ve F-35 ile birlikte görev yapacak.

F-47, F-35’in yerini mi alıyor?

Hayır. F-47, ABD Hava Kuvvetleri’nin hava üstünlüğü uçağı olarak F-22 Raptor’ın yerini alıyor. 1.763 F-35A’ya karşılık en az 185 F-47 planlanıyor.

F/A-XX nedir?

ABD Donanması’nın altıncı nesil uçak gemisi savaş uçağı. Üretimi için 29 Eylül 2026’da Boeing seçildi; F/A-18E/F Super Hornet’in yerini alacak.

Altıncı nesil bir F-35 var mı?

Hayır, ancak Lockheed Martin altıncı nesil çalışmalarındaki teknolojileri kullanan geliştirilmiş bir F-35 önerdi; şirket bunun yeteneğin yüzde 80’ini yarı maliyetle sunacağını söylüyor.

F-35 ne kadar süre hizmette kalacak?

ABD planları uçağı 2070’lere kadar uçuruyor; Pentagon’un maliyet tahminleri ise 2088’e kadar uzanıyor.

İnsansız uçaklar F-35’in yerini alacak mı?

Yakın zamanda değil. İş Birlikçi Muharebe Uçakları, F-35 ve F-47 gibi insanlı savaş uçaklarının yerini almak için değil, onlarla birlikte uçmak için tasarlanıyor. Daha sonraki bir halef insansız olabilir.