Çin’in Altıncı Nesil Savaş Uçakları: J-36 ve J-50 Nedir?

26 Aralık 2024’te iki yeni Çin savaş uçağı aynı gün uçarken görüntülendi: Batı’da J-36 olarak bilinen, Chengdu yapımı üç motorlu, kuyruksuz büyük bir jet ile Shenyang’ın genellikle J-50 ya da J-XDS olarak anılan, daha küçük, çift motorlu ve kuyruksuz tasarımı. Her ikisi de geniş çevrelerce Çin’in ilk altıncı nesil savaş uçağı prototipleri olarak görülüyor. O tarihten bu yana en az üç J-36 prototipi uçtu; 2026 ortasında hem Çinli hem de Amerikalı hava kuvvetleri komutanları uçağı altıncı nesil olarak tanımlıyordu.

Bu rehber, iki uçak hakkında bilinenleri ve bunların ABD’nin F-47’siyle nasıl kıyaslandığını ortaya koyuyor.

Çin’in altıncı nesil savaş uçakları neler?

Çin, iki uçağa da resmî bir ad vermedi. “J-36” adı, Chengdu’nun ilk prototipinin üzerine boyanmış bir numaradan geliyor; “J-50” ise Batılı analistlerin Shenyang tasarımı için kullandığı gayriresmî bir ad. Uçakların hiçbiri resmen tanıtılmadı, ancak Çin devlet medyası 2025’te Chengdu uçağının varlığını kabul etmeye başladı ve şekli nedeniyle ona “ginkgo yaprağı” jeti dedi. İki tasarımda da dikey kuyruk bulunmuyor; bu, uçağın radar izini her açıdan küçültüyor ve altıncı nesil tasarımların temel özelliklerinden biri sayılıyor.

J-36: Üç motorlu dev

J-36, bir savaş uçağı için oldukça büyük: Elmas biçimli çift delta kanadı, sırtta bir hava girişi ve üç motoru var; bu düzen onlarca yıldır hiçbir savaş jetinde görülmemişti. İki pilotu yan yana oturuyor; ana silah bölmesinin yaklaşık 7,6 metre uzunluğunda olduğu tahmin ediliyor, bu da uzun menzilli havadan havaya füzeler ya da ağır taarruz silahları için yeterli. Analistler, uçağın uzun menzil ve yüksek hız için tasarlandığını; Çin’den çok uzaktaki tanker uçaklarını, erken uyarı uçaklarını ve üsleri vurmak ve İHA gruplarını yönetmek amacıyla kullanılabileceğini düşünüyor. İkinci prototip Ekim 2025’te itki yönlendirmeli lülelerle uçmaya başladı, üçüncüsü ise 25 Aralık 2025’te görüntülendi.

J-50: Shenyang’ın tasarımı

Shenyang uçağı daha küçük; iki motoru ve hareketli kanat uçlarına sahip lambda biçimli bir kanadı var. Shenyang’ın J-15 ve J-35 üzerindeki çalışmaları göz önünde bulundurulduğunda, bazı analistler uçağın uçak gemisi konuşlu bir savaş uçağına dönüşebileceğini düşünüyor. 2025’te çekilen uydu görüntüleri, uçağı J-36 ile aynı, Lop Nur yakınlarındaki test üssünde gösterdi. ABD’nin F-47’siyle karşılaştırması F-47 ve J-50 makalemizde ele alınıyor.

Bir savaş uçağını altıncı nesil yapan ne?

Sabit bir tanım yok; ancak altıncı nesil savaş uçaklarından genellikle her açıdan radar görünmezliği, daha uzun menzil, daha güçlü sensörler, uyarlanabilir motorlar ve İHA’ları yönetme yeteneği bekleniyor. Bu uçaklar tek başına savaşan platformlar olarak değil, bir ağın merkezi olarak çalışmak üzere tasarlanıyor. Kavram, altıncı nesil savaş uçakları rehberimizde açıklanıyor. Avrupa’nın da kendi programları var; bunlar arasında İngiltere, İtalya ve Japonya’nın yürüttüğü Tempest/GCAP bulunuyor.

Çin, ABD ile kıyaslandığında nerede duruyor?

ABD, altıncı nesil savaş uçağı Boeing F-47’nin sözleşmesini Mart 2025’te verdi; ilk uçuş 2028’de planlanıyor. 2024’ten bu yana iki tasarımı havada olan Çin, uçuş testlerinde birkaç yıl önde görünüyor. Ancak bu, uçakları ilk Çin’in hizmete alacağı anlamına gelmiyor; çünkü ilk uçuştan sonra geliştirme ve üretim yıllar sürüyor. Çin’in mevcut savaş uçağı filosu Çin’in savaş uçakları rehberimizde anlatılıyor.

Sıkça sorulan sorular

Çin’in altıncı nesil savaş uçağı var mı?

Çin, geniş çevrelerce altıncı nesil savaş uçağı olarak görülen iki prototipin, J-36 ve J-50’nin uçuş testlerini sürdürüyor. Her ikisi de ilk kez Aralık 2024’te görüldü. Hiçbiri hizmette değil.

J-36 nedir?

Chengdu’nun ürettiği, iki kişilik mürettebata ve büyük iç silah bölmelerine sahip, kuyruksuz, üç motorlu büyük bir savaş uçağı. Resmî adı henüz açıklanmadı.

J-50 nedir?

Shenyang’ın daha küçük, kuyruksuz ve çift motorlu tasarımı. “J-50” ve “J-XDS”, analistlerin kullandığı gayriresmî adlar.

J-36 ilk kez ne zaman uçtu?

Uçak ilk kez 26 Aralık 2024’te uçarken görüldü. 2025 sonuna kadar en az üç prototip uçmuştu.

Çin, altıncı nesil savaş uçaklarında ABD’nin önünde mi?

Uçuş testlerinde evet. Çin’in prototipleri 2024’ten bu yana uçuyor; ABD’nin F-47’sinin ise 2028’de uçması bekleniyor.

J-36’nın neden üç motoru var?

Çin bu konuda açıklama yapmadı. Analistler, üçüncü motorun hız, menzil ve sensörler, hatta belki de yönlendirilmiş enerji silahları gibi elektrikli sistemler için ek güç sağladığını düşünüyor.