2024’teki NGAD Duraklaması: F-47 Neden İptalin Eşiğine Geldi?

Boeing’in F-47 sözleşmesini kazanmasından sekiz ay önce Hava Kuvvetleri yarışmayı durdurdu ve bu uçağa gerçekten ihtiyacı olup olmadığını sorguladı. Duraklama kararını Temmuz 2024’te, dönemin Hava Kuvvetleri Bakanı ve programın ilk destekçilerinden biri olan Frank Kendall verdi. Gerekçe olarak maliyeti ve değişen tehdidi gösterdi. Ardından bir inceleme yapıldı; Kendall aralık ayında kararı göreve gelecek Trump yönetimine bıraktı.

Bu dönem önemli, çünkü 2024’te sorulan sorular ortadan kalkmadı. Hava Kuvvetleri’nin o gün verdiği yanıtlar, bugün F-47’nin gerekçesini oluşturuyor.

2024’te ne oldu?

Mayıs 2023’te Hava Kuvvetleri sanayiden teklif istedi ve kazananı 2024’te seçeceğini açıkladı. 2024’ün ortasına gelindiğinde bu plan şüpheliydi. Haziranda Kurmay Başkanı Orgeneral David Allvin, kendisine sorulduğunda programa bağlılık bildirmekten kaçındı. Temmuzda Kendall kaynak seçiminin askıya alındığını doğruladı.

Çalışmalar tümüyle durmadı. Boeing ve Lockheed Martin teknoloji olgunlaştırma sözleşmelerini sürdürdü; bu sözleşmeler sonradan uzatıldı ve şirketlerden takvimlerini güncellemeleri istendi. Ancak bir kazanan seçilmedi ve Hava Kuvvetleri aylarca kendi amiral gemisi programının alternatiflerini açıkça tartıştı. Duraklamanın programın uzun geçmişindeki yerini NGAD zaman çizelgesi yazımızda görebilirsiniz.

Kendall yarışmayı neden durdurdu?

Kendall iki gerekçe gösterdi. İlki fiyattı. Uçağın tanesinin “birkaç yüz milyon” dolara mal olacağını söyledi; o dönemki tahminler 300 milyon dolar dolayındaydı, yani bir F-35A’nın kabaca üç katı. Bu fiyatla bir hava kuvveti ancak küçük bir filo alabilirdi.

İkincisi tehditti. Gereksinim yazıldığından beri Çin’in hava savunması ve uzun menzilli füzeleri gelişmişti. Kendall, özellikle Çin’e yakın üsler ve tanker uçakları giderek daha korunmasız görünürken tasarımın doğru yanıt olduğundan artık emin değildi.

İkisinin de arkasında bütçe vardı. Sentinel kıtalararası füze programı maliyet sınırlarını aşmış, tahmini maliyeti yaklaşık 141 milyar dolara çıkmıştı; B-21 bombardıman uçağı da üretime geçiyordu. Bir de yeni bir etken vardı: İş Birlikçi Muharebe Uçakları. Ucuz insansız jetler yükün önemli bölümünü taşıyabilecekse, insanlı savaş uçağının her şeyi tek başına yapması gerekmeyebilirdi.

Masadaki alternatifler

Hava Kuvvetleri aynı sonuca ulaşmanın birkaç farklı yolunu inceledi.

Kendall ucuz seçeneği kamuoyu önünde dile getirdi. Eylül 2024’te, yaklaşık 80 milyon dolarla F-35’e yakın fiyatlı ve esas olarak insansız uçakların kumanda merkezi işlevini görecek bir insanlı uçaktan söz etti. Böyle bir uçağın menzili ve faydalı yükü özgün tasarımdan az olacaktı.

Uzaktan taarruz seçeneği ise bir hava harekâtının ağırlığını bombardıman uçaklarına ve uzun menzilli füzelere kaydıracak, en yoğun savunulan bölgelerin üzerine savaş uçağı gönderme çabasından vazgeçmek anlamına gelecekti.

İnceleme hangi sonuca vardı?

Kendall, düşük görünürlük programlarında deneyimli eski üst düzey yetkililerden bir kurul oluşturdu; Hava Kuvvetleri de buna paralel olarak kendi analizini yürüttü. Sonuç, 4 Mart 2025’te Air & Space Forces Association sempozyumunda kamuoyuna açıklandı.

Kuvvetin kuvvet tasarımı direktörü Tümgeneral Joseph Kunkel, çalışmada çeşitli seçeneklerin sınandığını ve “hava üstünlüğünü sağlamak için NGAD’dan daha uygulanabilir bir seçenek olmadığını” söyledi. O dönem Hava Muharebe Komutanlığı’nın başında bulunan Orgeneral Kenneth Wilsbach ise daha geniş çerçeveyi çizdi: “Bütün müşterek kuvvet hava üstünlüğüne güveniyor.”

Başka bir deyişle inceleme, insansız uçakların ve bombardıman uçaklarının düşman hava sahasına nüfuz eden insanlı bir savaş uçağını tamamlayabileceğini, ama onun yerini tutamayacağını ortaya koydu. Ocak 2025’te görevden ayrılan Kendall, incelemenin devam etmekte fayda gördüğünü söyledi. Paranın bulunacağından ise hâlâ kuşkuluydu; geliştirmeyi tamamlamanın maliyetini yaklaşık 20 milyar dolar olarak verdi.

Ne değişti, ne değişmedi?

Karar yeni yönetime geçti ve hızla verildi. Sözleşme 21 Mart 2025’te, çalışmanın kamuoyuna anlatılmasından üç haftadan kısa bir süre sonra Boeing’e gitti. Seçimin kendisini Boeing’in neden kazandığı yazımızda ele aldık.

Gereksinim büyük ölçüde korunmuş görünüyor. F-47 büyük, uzun menzilli ve insanlı bir savaş uçağı; Hava Kuvvetleri’nin kendi grafiğinde 1.000 deniz milini (1.850 km) aşan bir muharebe yarıçapı veriliyor. Daha ucuz, insansız uçak kumandası odaklı konseptten vazgeçildi.

Maliyet sorunu ise çözülmedi, ertelendi. Hâlâ resmî bir birim fiyat yok; maliyet yazımızda anlattığımız gibi tahminler 180 milyon ile 300 milyon dolar arasında. Bütçe 2026 mali yılında yaklaşık 3,5 milyar dolara, 2027 talebinde yaklaşık 5 milyar dolara çıktı. Duraklamaya yol açan Sentinel ve B-21 baskısı bütçede yerini koruyor.

Sık sorulan sorular

NGAD 2024’te iptal mi edildi?

Hayır. Hava Kuvvetleri gereksinimi gözden geçirirken kaynak seçimi Temmuz 2024’te askıya alındı. Program Mart 2025’teki sözleşmeyle sürdü.

NGAD’ı kim duraklattı?

Dönemin Hava Kuvvetleri Bakanı Frank Kendall.

NGAD neden duraklatıldı?

Kendall, birkaç yüz milyon dolarlık birim maliyeti ve tasarımın değişen tehditle örtüşüp örtüşmediğine dair kuşkuları gerekçe gösterdi. Diğer büyük programlar da bütçeyi sıkıştırıyordu.

Hangi alternatifler değerlendirildi?

İnsansız uçakları yönetecek daha ucuz bir insanlı uçak, bombardıman uçaklarına ve uzun menzilli silahlara daha çok dayanmak ve mevcut uçakların menzilini uzatacak düşük görünürlüklü bir tanker.

İnceleme ne buldu?

Yoğun biçimde savunulan hava sahasında hava üstünlüğü sağlamak için NGAD kadar uygulanabilir başka bir seçenek olmadığını.

Duraklama F-47’yi geciktirdi mi?

Sözleşmeyi 2024’ten Mart 2025’e erteledi. Hava Kuvvetleri ilk uçuşu hâlâ 2028’de planlıyor.