F-35 Kaskı: 400 Bin Dolarlık Ekran Ne İşe Yarıyor?

F-35 kaskı yaklaşık 400 bin dolara mal oluyor ve pilotun ana uçuş göstergesi işlevini görüyor: Hızı, irtifayı, hedefleri ve gece görüş görüntüsünü vizöre yansıtıyor. F-35’in kokpitinde baş üstü gösterge (HUD) yok; dolayısıyla uçak bu kask olmadan muharebede kullanılamıyor.

Kaskı Collins Aerospace ile Elbit Systems of America’nın ortak girişimi üretiyor ve her kask tek bir pilotun başına göre yapılıyor. Bugün kullanılan üçüncü nesil sürüm, önceki modelleri uğraştıran kusurların çoğunu giderdi. Bu rehberde F-35 kaskının ne yaptığını, nasıl uyarlandığını ve nerede sorun çıkardığını anlatıyoruz.

F-35 kaskı ne yapıyor?

Resmî adı 3. Nesil Kaska Monteli Gösterge Sistemi. İki küçük projektör, her göz için bir tane olmak üzere vizörün iç yüzüne görüntü yansıtıyor. Pilot, başını nereye çevirirse çevirsin uçuş verilerini, seyrüsefer işaretlerini, radar ve kızılötesi izlerini ve silah sembollerini dış dünyanın üzerine bindirilmiş halde görüyor.

Bu sistem, daha önceki bütün savaş uçaklarında bulunan sabit baş üstü göstergenin yerini alıyor. O uçaklarda pilotun nişan sembollerini görebilmesi için burnu kabaca hedefe çevirmesi gerekiyordu. F-35’te pilot omzunun üzerinden bakabiliyor, hedefi vizörde işaretli görüyor ve füzeyi ona yönlendirebiliyor.

Kask, pilotun uçağın içinden dışarıyı görmesini nasıl sağlıyor?

Gövdenin çevresine altı kızılötesi kamera yerleştirilmiş durumda. Kameralar birlikte uçağın etrafındaki kürenin tamamını kapsıyor. Kokpitteki bir takip sistemi kaskın nereye baktığını ölçüyor, bilgisayar da kamera görüntüsünün o yöne denk gelen bölümünü vizöre gönderiyor.

Sonuçta pilot aşağı baktığında kokpit tabanını değil altındaki araziyi görüyor. Bu özellik en çok gece uçuşlarında ve pilotun uçağın altındaki güverteyi görmesi gereken F-35B dikey inişlerinde işe yarıyor. Aynı kameralar füze fırlatmalarını haber veriyor ve diğer uçakları izliyor. Resmin radar tarafını F-35 radarı yazımızda anlattık.

F-35 kaskı pilota nasıl uyarlanıyor?

Her kask tek bir kişi için yapılıyor. Teknisyenler pilotun başını üç boyutlu tarıyor ve buna göre bir köpük astar kesiyor. Göz bebekleri arasındaki mesafeyi ve her gözün vizöre uzaklığını ölçüyorlar; çünkü pilotun tek bir görüntü görebilmesi için yansıtılan iki görüntünün yaklaşık iki milimetre hassasiyetle üst üste gelmesi gerekiyor.

İlk uyarlama iki seansta tamamlanıyor. Pilotlar her 120 günde bir uyum kontrolüne geliyor; belirgin bir kilo değişimi, hatta yeni bir saç kesimi bile ayar gerektirebiliyor. Uyum verileri saklanıyor; böylece yedek kask sıfırdan başlamadan üretilebiliyor.

Kask hangi sorunları yaşadı?

Pentagon’un 2011’de BAE Systems’e yedek bir kask geliştirtecek kadar çok. Ana tasarım düzelince bu çalışma 2013’te bırakıldı. Kusurlar ve çözümleri aşağıda.

En ciddisi ağırlık sorunuydu. Testler kaskın fırlatma sırasında hafif bir pilotun boynunu kırabileceğini gösterince ABD kuvvetleri 2015’te 62 kilogramdan (136 libre) hafif pilotların F-35 uçurmasını yasakladı. Daha hafif bir kask, bir baş destek paneli ve hafif pilotlarda paraşütün açılmasını geciktiren bir anahtar sayesinde yasak kaldırıldı.

Kask neden 400 bin dolar?

Çünkü tek bir üründe bir gösterge sistemi, bir gece görüş cihazı ve bir nişangâh bir arada; az sayıda üretiliyor ve tek tek uyarlanıyor. Üstelik uçaktan donanım eksiltiyor: Baş üstü gösterge yok, ayrı gece görüş gözlüğüne de gerek kalmıyor.

Uçağın fiyatıyla kıyaslandığında küçük bir kalem. Kask, bir F-35A’nın maliyetinin yaklaşık yüzde 0,4’ü; ayrıntılar F-35 fiyatı rehberimizde. Uçağın genel tanıtımı F-35 nedir yazımızda.

Sık sorulan sorular

Bir F-35 kaskı ne kadar?

Tanesi yaklaşık 400 bin dolar.

F-35 kaskını kim üretiyor?

Collins Aerospace ile Elbit Systems of America’nın ortak girişimi Collins Elbit Vision Systems.

F-35 pilotları gerçekten uçağın içinden dışarıyı görebiliyor mu?

Fiilen evet. Gövdenin çevresindeki altı kamera vizörü besliyor; pilot başını çevirdiği yöndeki kamera görüntüsünü görüyor.

F-35’te baş üstü gösterge var mı?

Hayır. Onun yerini kaskın vizör göstergesi alıyor.

F-35 kaskı kaç kilo?

3. nesil sürüm yaklaşık 2,3 kg.

Bir F-35 pilotu başkasının kaskını kullanabilir mi?

Düzgün biçimde kullanamaz. Her kask tek bir pilotun baş ölçülerine ve göz aralığına göre uyarlanıyor.