F-35 Nedir? Hayalet Savaş Uçağının Tüm Özellikleri

F-35 Lightning II, Lockheed Martin’in ürettiği tek kişilik, tek motorlu bir hayalet savaş uçağıdır ve üç işi tek gövdede toplar: hava muharebesi, yer hedeflerine taarruz ve istihbarat toplama. Üç ayrı versiyonu bulunan uçağı ABD ile sayısı giderek artan müttefik ülkeler kullanıyor.

Lockheed Martin’in verilerine göre Ekim 2026 başı itibarıyla 1.375’ten fazla uçak teslim edildi, filo ise bir milyon uçuş saatini geride bıraktı. Bu rehber F-35 nedir sorusunu yanıtlıyor; uçağı eski savaş uçaklarından ayıran özellikleri, kimlerin kullandığını ve programın bugün hangi noktada olduğunu anlatıyor.

F-35 nedir?

F-35, beşinci nesil bir savaş uçağıdır. Bu tanım, düşük radar görünürlüğünü ağ bağlantılı sensörler ve güçlü bir görev bilgisayarıyla birleştiren uçaklar için kullanılıyor. Uçak, 1990’larda başlatılan Müşterek Taarruz Uçağı (Joint Strike Fighter) programından doğdu. Programın amacı F-16, A-10, AV-8B Harrier ve ilk F/A-18 Hornet’ler gibi birkaç eski tipi tek bir uçak ailesiyle değiştirmekti. Lockheed Martin’in X-35’i Ekim 2001’de Boeing’in X-32’sini geride bıraktı, ilk F-35A ise 15 Aralık 2006’da uçtu.

Ana yüklenici Lockheed Martin. Orta gövdeyi ve radarı Northrop Grumman, arka gövdeyi ve elektronik harp sistemini BAE Systems, F135 motorunu ise Pratt & Whitney üretiyor. Lightning II adı, İkinci Dünya Savaşı’nın Lockheed P-38 Lightning’ine ve İngiliz English Electric Lightning’e gönderme yapıyor. Ayrıntılı rakamlar F-35 teknik özellikler ve maliyet rehberimizde yer alıyor.

F-35’i eski savaş uçaklarından ayıran ne?

Uçağı üç özellik öne çıkarıyor. İlki düşük görünürlük. Gövdenin biçimi, radar emici malzemeler ve silahların gövde içinde taşınması, düşman radarlarının uçağı tespit ve takip edebildiği mesafeyi kısaltıyor.

İkincisi sensörler. Aktif elektronik taramalı (AESA) radar (AESA radarın nasıl çalıştığını buradan okuyabilirsiniz), gövdenin çevresine yerleştirilmiş altı kızılötesi kamera ve elektro-optik hedefleme sistemi tek bir bilgisayarı besliyor. Bilgisayar bu verileri tek bir resimde birleştirip büyük dokunmatik ekrana ve pilotun kaskına yansıtıyor. Sensör füzyonu denen bu yetenek uçağın en güçlü yanı: Pilot sensörlerle tek tek uğraşmak yerine muharebeyi yönetiyor.

Üçüncüsü ağ yeteneği. F-35 gördüklerini, tespiti zor bir veri bağı üzerinden diğer F-35’lerle, Link 16 üzerinden de öteki unsurlarla paylaşıyor. Uygulamada çoğu zaman eski savaş uçakları, gemiler ve yer konuşlu hava savunma sistemleri için keşifçi ve koordinatör görevi görüyor.

F-35’in üç versiyonu hangileri?

Üç versiyon da aynı motor çekirdeğini, sensörleri ve yazılımı kullanıyor. Fark kalkış ve iniş biçiminde; bu da yakıt kapasitesini, menzili ve ağırlığı değiştiriyor.

F-35 hangi görevlerde kullanılıyor?

Hava kuvvetleri F-35’i hava muharebesi, hassas taarruz, hava savunma radarlarının ve füze bataryalarının bastırılması, yakın hava desteği, keşif ve elektronik taarruz görevlerinde kullanıyor. F-35A ayrıca B61-12 nükleer bombasını taşımak üzere sertifikalandırıldı; süreç Ekim 2023’te tamamlandı.

Uçağı muharebede ilk kullanan ülke 2018’de İsrail oldu; aynı yıl ABD Deniz Piyadeleri’nin F-35B’leri Afganistan’da hedef vurdu. Uçak o tarihten sonra Irak, Suriye, Yemen ve İran üzerinde muharebe görevi uçtu. 4 Mart 2026’da bir İsrail F-35I’ı Tahran üzerinde İran’a ait bir Yak-130’u düşürdü; bu, tipin insanlı bir uçağa karşı ilk hava zaferi oldu. 19 Mart’ta ise bir ABD F-35’i, İran ateşiyle vurulduğu bildirildikten sonra acil iniş yaptı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) uçağın güvenle indiğini, pilotun durumunun stabil olduğunu açıkladı.

Kaç F-35 var, kimler kullanıyor?

Lockheed Martin 1.375’ten fazla uçağın teslim edildiğini, bunların 55 üsten görev yaptığını, 3.610’dan fazla pilotun ve 21.980 bakım personelinin eğitildiğini bildiriyor. Şirket 2025’te 191 uçakla teslimat rekoru kırdı. Açık ara en büyük müşteri ABD: Hava Kuvvetleri, Donanma ve Deniz Piyadeleri için planlanan toplam alım 2.456 uçak.

Programda 20 ülke var: ABD, Almanya, Avustralya, Belçika, Birleşik Krallık, Çekya, Danimarka, Finlandiya, Güney Kore, Hollanda, İsrail, İsviçre, İtalya, Japonya, Kanada, Norveç, Polonya, Romanya, Singapur ve Yunanistan. Bunların bir bölümü ilk uçağını hâlâ bekliyor.

Uçağı isteyen her ülke programa giremedi. Kurucu ortaklardan Türkiye, Rus yapımı S-400 hava savunma sistemini satın almasının ardından Temmuz 2019’da programdan çıkarıldı. ABD Dışişleri Bakanlığı Eylül 2026’da Suudi Arabistan’a 48 uçaklık, 24,3 milyar dolarlık olası bir satışı onayladı; satışın Kongre incelemesinden geçmesi gerekiyor.

Maliyeti ne kadar, sorunları neler?

Air & Space Forces Magazine’e göre son üretim sözleşmeleri olan 18. ve 19. partilerde ortalama birim maliyet, motor dahil, F-35A için 92,0 milyon, F-35B için 121,4 milyon, F-35C için 110,8 milyon dolar. Satın alma, faturanın küçük kısmı. Pentagon, programın 2088’e kadar 2 trilyon doları aşan bir maliyete ulaşacağını, bunun büyük bölümünün filonun işletilmesine ve idamesine gideceğini öngörüyor.

Eleştirilerin odağında göreve hazırlık oranı ve yazılım var. ABD Sayıştayı’nın (GAO) Haziran 2026 tarihli raporuna göre en az bir görevi yapabilecek durumdaki uçakların oranı 2021’de yüzde 67 iken 2025’te yüzde 44’e geriledi. Block 4 iyileştirmelerinin temelini oluşturan TR-3 donanım ve yazılım güncellemesi yıllarca gecikti: Pentagon’un test dairesi, Eylül 2025 itibarıyla muharebeye hazır tek bir TR-3 uçağın bile teslim edilmediğini bildirdi. İlk Block 4 yeteneklerinin 2031 dolaylarında gelmesi bekleniyor.

Sık sorulan sorular

F-35 adı ne anlama geliyor?

F, ABD ordusunda avcı uçaklarına verilen harf; 35 ise X-35 teknoloji gösterim uçağından devralınan tasarım numarası. Uçağın resmî adı Lightning II.

F-35’i kim üretiyor?

Lockheed Martin; başlıca ortakları Northrop Grumman, BAE Systems ve Pratt & Whitney. Nihai montaj ABD’de Fort Worth (Teksas), İtalya’da Cameri ve Japonya’da Nagoya tesislerinde yapılıyor.

F-35 beşinci nesil bir savaş uçağı mı?

Evet. Beşinci nesli tanımlamakta kullanılan düşük görünürlük, sensör füzyonu ve ağ yeteneğini bir arada sunuyor.

F-35 ne kadar hızlı?

Üç versiyonun da azami hızı Mach 1,6, yani yaklaşık 1.930 km/sa.

F-35’i kaç ülke kullanıyor?

Lockheed Martin, ABD ile birlikte 19 müttefik ülkeyi sayıyor. Bir kısmı uçağı sipariş etti ancak henüz teslim almadı.

F-35, F-22’den daha mı iyi?

İkisi farklı işler için tasarlandı. F-22 daha hızlı ve daha çevik, hava hâkimiyeti için üretildi. F-35 ise daha yeni sensörlere sahip, daha geniş bir silah yelpazesi taşıyor ve F-22’nin aksine ihraç ediliyor.

Bir F-35’in fiyatı ne kadar?

18. ve 19. partilerde bir F-35A, motor dahil yaklaşık 92 milyon dolar. F-35B ve F-35C daha pahalı.