F-47’nin Motoru: NGAP, XA102 ve XA103 ile İki Yıllık Boşluk

F-47, henüz uçabilir hâli bulunmayan yeni tür bir motorun etrafında tasarlandı: Yeni Nesil Adaptif Tahrik (NGAP) programından çıkacak adaptif çevrimli bir turbofan. Geliştirilen iki aday var: GE Aerospace’in XA102’si ve Pratt & Whitney’nin XA103’ü. İkisinin de 2030’dan önce entegrasyona hazır olması beklenmiyor.

Bu, uçağın uçması planlanan tarihten iki yıl sonrası demek. Bu yazıda adaptif motorun ne işe yaradığını, iki tasarımın hangi aşamada olduğunu, programın neden geciktiğini ve bunun F-47 için ne anlama geldiğini anlatıyoruz.

NGAP nedir?

NGAP, Hava Kuvvetleri’nin altıncı nesil savaş uçağının motorunu geliştirme programı. 2022’de prototip aşaması sözleşmeleriyle başladı; bugün iki motor üreticisini, GE Aerospace ile Pratt & Whitney’yi finanse ediyor. Her birinin sözleşme tavanı 2025’te 3,5 milyar dolara yükseltildi.

Motorların 35.000-40.000 libre itki sınıfında olduğu bildiriliyor; bu, F-22’ye güç veren F119’a yakın bir değer. Hava Kuvvetleri F-47’de kaç motor bulunduğunu doğrulamadı, ancak yaygın varsayım iki. Uçağın bütünü için F-47 nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Adaptif motor nasıl çalışır?

Klasik bir savaş uçağı motoru bir uzlaşmadır. Yüksek itki için ayarlanan tasarım seyir uçuşunda çok yakıt harcar; ekonomi için ayarlanan ise muharebede güçsüz kalır. Motorun içindeki hava akışı üretildiği anda sabitlenir.

Adaptif çevrimli motor, çekirdeğin çevresine üçüncü bir hava akımı ve havanın nereye ne kadar gideceğini değiştiren bir mekanizma ekler. Seyirde dış akımlara daha fazla hava gönderir ve verimli bir yolcu uçağı motoru gibi davranır. Muharebede bu akımları kısıp azami itki için havayı çekirdekten geçirir.

Üçüncü akımın ikinci bir görevi daha var: uçağın elektronik sistemlerindeki ısıyı emebilen büyük bir serin hava kaynağı. Modern bir savaş uçağında ısı, itki kadar belirleyici bir sınır. Motor üreticileri bu teknolojiyle yakıt verimliliğinde yaklaşık yüzde 25, menzilde yüzde 30 kazanım sağlandığını ve soğutma kapasitesinin ikiye katlandığını öne sürüyor. Bu rakamlar F-47 için açıklanan muharebe yarıçapının büyük bölümünü açıklıyor ve uçağın ne kadar hızlı seyredebileceğiyle de ilgili.

XA102 ve XA103

İki şirket de F-35’in motorunu değiştirmeyi amaçlayan daha önceki bir program kapsamında daha büyük adaptif motorlar olan XA100 ve XA101’i üretmişti. Bu plan 2023’te mevcut motorun modernizasyonu lehine rafa kaldırıldı, ancak test verileri yeni programa aktarıldı. NGAP motorları daha küçük ve yeni savaş uçağına göre uyarlanmış durumda. İki tasarım da Mayıs 2026’da montaja hazırlık incelemesini geçti.

Hava Kuvvetleri tek bir motor mu seçeceğini yoksa ikisini de üretimde mi tutacağını açıklamadı. İki tedarikçiyi sürdürmek başlangıçta daha pahalı, ancak rekabeti ve yedek kapasiteyi koruyor.

Motor neden gecikti?

2025’te yayımlanan bütçe belgeleri NGAP’ın iki yıldan fazla kaydığını gösterdi; başlıca neden olarak tedarik zinciri sorunları gösterildi. Prototip motorların entegrasyona artık 2030’da hazır olması bekleniyor.

Ödenek profili, geliştirme çalışmalarının zirvesinin hâlâ önümüzde, 2028 ve 2029’da olduğunu gösteriyor.

İlk F-47 hangi motorla uçacak?

Hava Kuvvetleri 2028’de ilk uçuş hedefini korudu; bu, ilk uçağın asıl motoru olmadan havalanacağı anlamına geliyor. Yetkililer uçağa ne takılacağını açıklamadı. Haberlerde geçici ya da seri üretim öncesi bir çözümden söz ediliyor; analistler de benzer boyuttaki mevcut savaş uçağı motorlarını en olası adaylar olarak gösteriyor.

İlk uçuşu yedek bir motorla yapmak alışılmadık değil; gövdenin, uçuş kontrollerinin ve yazılımın testlerinin zamanında başlamasını sağlıyor. Bedeli sonradan ödeniyor: belirli bir motora göre tasarlanan uçağın, asıl motoru takıldığında yeniden test edilmesi gerekiyor; menzili, soğutması ve izi de o zamana kadar gerçeği yansıtmıyor.

Hâlâ bilinmeyenler

Açık sorular şunlar: motor sayısı, geçici motor, kesin itki değeri, egzoz lülelerinin itki yönlendirip yönlendirmediği ve Hava Kuvvetleri’nin tek bir tedarikçi seçip seçmeyeceği. En büyüğü ise zamanlama. NGAP yeniden kayarsa F-47, uçağın yapılış amacını sınırlayan bir motorla hizmete girebilir. F-47’yi kim üretiyor yazımızda belirttiğimiz gibi ana yüklenicinin bu konuda pek söz hakkı yok.

Sık sorulan sorular

F-47 hangi motoru kullanıyor?

Uçak, NGAP programından çıkacak adaptif çevrimli bir motora göre tasarlandı: ya GE Aerospace XA102 ya da Pratt & Whitney XA103. Bir seçim açıklanmadı.

Adaptif çevrimli motor nedir?

Uçuş sırasında ayarlanabilen üçüncü bir hava akımına sahip turbofan motor. Böylece motor seyirde yakıt verimliliğine, muharebede itkiye ağırlık verebiliyor ve ek soğutma da sağlıyor.

F-47’nin motoru ne zaman hazır olacak?

Prototip NGAP motorlarının entegrasyona 2030’da hazır olması bekleniyor; bu, ilk plandan iki yıldan fazla geç.

İlk F-47 2028’de hangi motorla uçacak?

Hava Kuvvetleri açıklamadı. NGAP motorları zamanında yetişmeyeceği için geçici bir çözüm bekleniyor.

F-47’nin kaç motoru var?

Sayı doğrulanmadı. F-22’de olduğu gibi iki motorlu olduğu yaygın biçimde varsayılıyor.

F-47 motorunun F-35 motor programıyla ilgisi var mı?

Dolaylı olarak evet. GE ve Pratt & Whitney, sonradan iptal edilen F-35 motor değişimi için daha büyük adaptif motorlar olan XA100 ve XA101’i üretmişti. NGAP motorları o çalışmalardan yararlanıyor.