F-35 Sensörleri: DAS, EOTS ve Sensör Füzyonu Nedir?

F-35 sensör füzyonu; radardan, kızılötesi kameralardan, hedefleme sisteminden, elektronik alıcılardan ve veri bağlarından gelen tespitleri alıp her nesne için tek bir iz halinde birleştiren yazılımdır. Pilot, gözle karşılaştırması gereken birkaç ayrı ekran yerine her uçak, gemi ya da füze mevzii için tek bir sembol görüyor.

Pilotlar ve hava kuvvetleri, F-35’i eski uçaklardan en çok ayıran özelliğin düşük görünürlükten de önce bu olduğunu söylüyor. Bu aynı zamanda uçağın yazılıma en bağımlı yanı; geciken TR-3 bilgisayarının bu kadar önem taşımasının nedeni de bu. Bu rehberde sensörleri ve F-35 sensör füzyonunun onları nasıl bir araya getirdiğini anlatıyoruz.

F-35’te hangi sensörler var?

Resmi beş sistem besliyor. Dördü uçağın üzerinde, biri de başka platformların gördüklerini içeri taşıyor.

Radarı F-35 radarı yazımızda ele aldık. Diğer sensörler pasif: Yayın yapmadan enerji topluyorlar, dolayısıyla kullanılmaları uçağı ele vermiyor. Bu da F-35 görünmezlik teknolojisi yazımızda anlattığımız yaklaşımla örtüşüyor.

Dağıtık Açıklık Sistemi (DAS) nedir?

Dağıtık Açıklık Sistemi, yani DAS, birlikte her yönü görecek biçimde gövde kaplamasına yerleştirilmiş altı kızılötesi kameradan oluşuyor. Üç iş yapıyor. Bir füze fırlatmasının ısısını saptayıp pilota nereden geldiğini bildiriyor. Kanat arkadaşları dahil yakındaki diğer uçakları radar kullanmadan izliyor. Ve F-35 kaskı yazımızda anlattığımız gibi, pilotun kokpit tabanının ötesini görmesini sağlayan görüntüyü üretiyor.

İlk sistemi Northrop Grumman üretti; şirket, 2010’daki bir testte sistemin 1.300 kilometreden (800 mil) uzaktaki bir roket fırlatmasını izlediğini açıkladı. 2018’de daha keskin görüntü sunan yeni sistemi üretmek üzere Raytheon seçildi; program takvimi Yeni Nesil DAS yeteneğini Eylül 2027 için öngörüyor.

EOTS nedir?

Elektro-Optik Hedefleme Sistemi, burnun altındaki çok yüzeyli safir pencerenin arkasında yer alıyor. Eski savaş uçaklarının pilonda taşıdığı hedefleme podunun işini yapıyor: hedefleri uzak mesafeden teşhis etmek için büyütülmüş kızılötesi görüntü, güdümlü bombalar için hedefi işaretleyen bir lazer ve bir lazer spot takipçisi. Sistemin gövde içinde taşınması, bir podun yaratacağı radar izini ve sürüklemeyi ortadan kaldırıyor.

Sistem ayrıca hava hedeflerine karşı kızılötesi arama ve takip sensörü olarak çalışıyor. Mevcut ünite 2000’li yıllara ait ve görüntüsü en yeni podlar kadar keskin değil. Daha yüksek çözünürlüklü ve ilave dalga bantlarına sahip Gelişmiş EOTS, Block 4 planının parçası.

F-35 sensör füzyonu nasıl çalışıyor?

Her sensör tespit ettiğini çekirdek işlemciye bildiriyor. Füzyon yazılımı hangi bildirimlerin aynı nesneye ait olduğuna karar veriyor, bunları birleştiriyor ve tek bir iz tutuyor. Radar uzak mesafede bir uçak görüyor, elektronik harp sistemi de aynı yönden bir radar yayını duyuyorsa pilotun önüne muhtemel tipiyle etiketlenmiş tek bir sembol geliyor.

Yazılım sensörleri de yönlendiriyor. Bir iz zayıfsa, pilot istemeden radarı ya da hedefleme sistemini daha iyi bakması için o ize çevirebiliyor. Tespit ettiğini teşhis etmek için sinyalleri, görev veri dosyası adı verilen bilinen radar ve silahlar kütüphanesiyle karşılaştırıyor. Bu dosya her bölge için ayrı yazılıyor ve uzman laboratuvarlarca güncelleniyor.

Sonuç, tek bir büyük dokunmatik ekranda ve kaskta görünüyor. Pilotun işi sensör çalıştırmaktan ne yapılacağına karar vermeye kayıyor; beşinci nesil savaş uçaklarının ana fikri de bu.

F-35’ler gördüklerini nasıl paylaşıyor?

Bir koldaki F-35’ler birleştirilmiş izlerini Çok İşlevli Gelişmiş Veri Bağı (MADL) üzerinden birbirine aktarıyor. Bu bağ, tespiti zor olan dar ve yönlü hüzmeler kullanıyor; böylece dört uçak telsiz sessizliğini bozmadan ortak bir resim oluşturabiliyor. Bir uçağın gördüğü hedef hepsinin ekranında beliriyor.

Diğer herkes için uçak, NATO’nun standart ağı olan Link 16’yı kullanıyor. Bu da F-35’in başka silahlar için ileri sensör görevi yapmasına olanak tanıyor. ABD’deki testlerde F-35’in iz verileri, gemiden atılan bir SM-6 füzesini ve Kara Kuvvetleri’nin Patriot önleyicilerini, kendi radarlarının göremediği hedeflere yönlendirmek için kullanıldı. Uçağın genel rolü F-35 nedir rehberimizde.

Sık sorulan sorular

F-35’te sensör füzyonu nedir?

Uçağın bütün sensörlerinden ve veri bağlarından gelen tespitleri her nesne için tek bir iz halinde birleştirip tek ekranda gösteren yazılım.

F-35’te kaç kamera var?

Dağıtık Açıklık Sistemi’nde altı kızılötesi kamera, ayrıca burnun altında hedefleme sisteminin kamerası.

EOTS neyin kısaltması?

Elektro-Optik Hedefleme Sistemi (Electro-Optical Targeting System). F-35’in gövdeye gömülü hedefleme ve kızılötesi arama sensörü.

MADL nedir?

Çok İşlevli Gelişmiş Veri Bağı; F-35’lerin kolayca tespit edilmeden birbirleriyle veri paylaşmak için kullandığı dar hüzmeli bağ.

F-35 başka silahları yönlendirebilir mi?

Evet. İzleri gemilere ve yer konuşlu hava savunma sistemlerine aktarılabiliyor; bu, ABD’deki testlerde gösterildi.

Görev veri dosyası nedir?

Uçağın, sensörlerinin tespit ettiğini teşhis etmek için kullandığı, belirli bir bölgeye ait tehdit sinyalleri kütüphanesi.