F-47’yi Kim Üretiyor? Boeing, St. Louis ve Uçağın Arkasındaki Ekip

F-47’yi Boeing, Missouri eyaletinin St. Louis kentindeki askerî uçak fabrikasında üretiyor. Burası, 1940’lardan beri Amerikan savaş uçakları üreten eski McDonnell Douglas tesisi. Tasarım, Boeing’in ileri projeler birimi Phantom Works’ün imzasını taşıyor; motor ise GE Aerospace ya da Pratt & Whitney’den gelecek.

Diğer tedarikçilerin çoğu gizli. Bu yazıda sanayi ekibi hakkında bilinenleri, uçak için inşa edilen 1,8 milyar dolarlık fabrikayı ve Boeing’in kendi sicilinin programı neden şirket için bir sınava dönüştürdüğünü anlatıyoruz.

Ana yüklenici Boeing

Boeing Defense, Space & Security, mühendislik ve imalat geliştirme sözleşmesini 21 Mart 2025’te Lockheed Martin’i geride bırakarak kazandı. Northrop Grumman yarıştan 2023’te çekilmişti. Sözleşme maliyet artı teşvik primi esaslı ve değerinin 20 milyar doları aştığı bildiriliyor.

Bu, şirket için bir dönüm noktasıydı. Boeing’in bugünkü savaş uçakları F-15 ve F/A-18, 1997’deki birleşmeyle McDonnell Douglas’tan devralındı. Şirketin yeni bir savaş uçağı için son girişimi olan X-32, 2001’de Müşterek Taarruz Uçağı yarışını Lockheed Martin’in X-35’ine kaybetmişti. F-47, Boeing’in sıfırdan tasarlayıp kazandığı ilk savaş uçağı. Uçağın kendisi için F-47 nedir yazımıza bakabilirsiniz.

St. Louis fabrikası

Nihai montaj, St. Louis Lambert Uluslararası Havalimanı’nın yanında yapılacak; Boeing burada yeni binalara yaklaşık 1,8 milyar dolar harcıyor. İlk aşamada 82.000 metrekarelik İleri Muharip Uçak Montaj binası ve radar izi ölçüm tesisi yer alıyor. Genişleme toplamda 93.000 metrekareden fazla alan ekliyor.

Yerleşkenin bazı bölümlerinin 2026’da açılması, tamamının 2030’da bitirilmesi hedefleniyor. Boeing bu parayı ihaleyi kazandığını bilmeden önce taahhüt etti; şirketin savunma biriminin başındaki Steve Parker bu kumarı işin tarihindeki en önemli yatırım olarak nitelendirdi. Boeing’in St. Louis bölgesinde 16.000’den fazla çalışanı var.

Aynı tesiste F-15EX, T-7A eğitim uçağı ve üretimi sona ermekte olan son F/A-18 Super Hornet’ler üretiliyor. İlk F-47 de 2025’ten beri burada üretim aşamasında.

Kim ne tedarik ediyor?

Boeing’in denetimi dışındaki en büyük parça motor. İki aday da Yeni Nesil Adaptif Tahrik programından geliyor ve F-47 ne zaman uçacak yazımızda anlattığımız gibi hiçbiri 2030 dolaylarından önce entegrasyona hazır olmayacak.

Hava Kuvvetleri ayrıca uçağın yazılımı ve verileri üzerinde F-35’tekinden daha fazla denetim istediğini belirtti; bunun için uçağın ömrü boyunca görev sistemi tedarikçilerini değiştirmesine imkân veren açık bir mimari kullanılacak.

Asıl risk Boeing’in sicili

Boeing’in son dönemdeki savunma programları sorunlu geçti. KC-46 tanker uçağı, T-7A eğitim uçağı ve yeni başkanlık uçağı sabit fiyatla üstlenildi; maliyet aşımları şirkete milyarlarca dolara mal oldu, teslimatlar da yıllarca gecikti.

F-47 sözleşmesi farklı. Maliyet artı esaslı düzenlemede gerçek geliştirme giderlerini devlet ödüyor; dolayısıyla mali risk büyük ölçüde vergi mükellefinin üzerinde. Bu, sabit fiyatlı anlaşmaların doğurduğu kestirmeden gitme eğilimini ortadan kaldırıyor, ancak maliyet artışının Hava Kuvvetleri bütçesine yansıması anlamına da geliyor. St. Louis tesislerinde yaklaşık 3.200 işçinin katıldığı grev 2025’te üç ay sürdü.

İki altıncı nesil savaş uçağı, tek şirket

Donanma 29 Eylül 2026’da uçak gemisi savaş uçağı F/A-XX’in üretimi için de Boeing’i seçti. Boeing, St. Louis’teki genişlemenin iki uçağa göre boyutlandırıldığını söylüyor; Parker da iki ileri savaş uçağını eşzamanlı teslim etmenin “en baştan beri planları olduğunu” belirtti.

Bu ölçüde bir yoğunlaşma alışılmış değil. 2030’ların en önemli iki Amerikan muharip uçak programı artık tek bir şirkete ve büyük ölçüde tek bir tesise bağlı; beşinci nesil savaş uçaklarının ikisini de üreten Lockheed Martin’in elinde ise ikisi de yok. Uçağı selefiyle F-47 ve F-22 karşılaştırmamızda kıyaslıyoruz.

Sık sorulan sorular

F-47’yi kim üretiyor?

Boeing. Ana yüklenici şirketin Defense, Space & Security bölümü; tasarım ise ileri projeler birimi Phantom Works’e ait.

F-47 nerede üretiliyor?

Boeing’in Missouri eyaletinin St. Louis kentinde, Lambert Uluslararası Havalimanı’nın yanındaki tesisinde. Burada 1,8 milyar dolarlık bir genişleme sürüyor.

F-47’nin motorunu kim üretiyor?

Motor ya GE Aerospace XA102 ya da Pratt & Whitney XA103 olacak. Hava Kuvvetleri seçimini açıklamadı.

Lockheed Martin F-47 için teklif verdi mi?

Evet. Lockheed Martin finalde kaybeden taraftı. Northrop Grumman ise 2023’te yarıştan çekildi.

Boeing daha önce hayalet savaş uçağı üretti mi?

Seri üretim bir uçak olarak hayır. Boeing F-22’de büyük bir ortaktı ve gizli gösterim uçakları uçurdu, ancak F-47 ana yüklenici olarak ilk hayalet savaş uçağı.

Donanma’nın yeni savaş uçağını da Boeing mi üretiyor?

Evet. Donanma 29 Eylül 2026’da F/A-XX için Boeing’i seçti; o uçak da St. Louis’te üretilecek.