F-35 Kazaları: Düşen Uçakların Listesi, Nedenleri ve Emniyet Sicili

2014’ten bu yana 15’ten fazla F-35 kazalarda imha oldu ya da onarılamayacak kadar hasar görerek envanterden çıkarıldı; bir pilot da hayatını kaybetti. 1.375’i aşkın uçaklık bir filo ve bir milyondan fazla uçuş saatiyle kıyaslandığında bu, yeni bir savaş uçağı için düşük bir kayıp oranı. Yine de her kaza yaklaşık 100 milyon dolara mal oluyor ve bazıları uçağın ya da destek sisteminin gerçek zaaflarını ortaya çıkardı.

Bu yazıda en önemli kazaları listeliyor, nedenlerine göre gruplandırıyor ve soruşturmaların vardığı sonuçları aktarıyoruz. Yazı yalnızca kazaları kapsıyor; muharebede isabet alan uçakları F-35’in muharebe sicili yazımızda ele aldık.

Kaç F-35 düştü?

Tek bir resmî sayım yok, çünkü uçağı ABD’nin üç kuvveti ve sayısı giderek artan yabancı hava kuvvetleri kullanıyor ve her biri ayrı raporluyor. Kamuya açık kayıtlar 2014’ten bu yana 20’nin biraz üzerinde ciddi olay gösteriyor; bunların 15’ten fazlası uçağın imha olması ya da ekonomik olarak onarılamayacak hasar görmesiyle sonuçlandı.

İlk gövde kaybı Haziran 2014’te yaşandı: Eglin Hava Üssü’nde kalkış sırasında çıkan motor yangını bir F-35A’yı kullanılamaz hale getirdi. İlk gerçek düşme olayı ise uçağın ilk uçuşundan on iki yıl sonra, Eylül 2018’de gerçekleşti. Bugüne kadarki tek ölümlü kaza Nisan 2019’da Japonya’da meydana geldi.

Öne çıkan F-35 kazaları

F-35 kazalarına ne yol açıyor?

Listenin tamamını açıklayan tek bir kusur yok. Nedenler dört grupta toplanıyor.

Motor ve tahrik sistemi. 2014’teki yangının nedeni F135 motorunun içinde sürtünen bir fan kanadıydı. 2018’deki kazaya kusurlu bir yakıt borusu, Aralık 2022’deki kazaya ise teslimatları haftalarca durduran bir titreşim sorunu yol açtı. Üçü de filo çapında denetim ya da düzeltmeyle sonuçlandı.

İnsan faktörü. Japon soruşturmacılar 2019’da hayatını kaybeden pilotun büyük olasılıkla uzamsal yönelim kaybı yaşadığı sonucuna vardı. 2020’deki Eglin kazasında iniş fazla hızlı yapılmıştı; Hava Kuvvetleri ayrıca hizası bozuk kask ekranına ve pilotun yorgunluğuna işaret etti.

Gemi harekâtı. 2021’deki İngiliz kaybının nedeni yerinde unutulan bir motor hava alığı kapağıydı; 2022’deki Carl Vinson kazasının nedeni ise fazla alçaktan yapılan iniş yaklaşmasıydı. İkisi de tasarım kusuru değildi, ancak gemiden uçmanın F-35B ve F-35C için ne kadar affetmez olduğunu gösteriyor.

Bakım ve sistemler. En öğretici örnek Ocak 2025’teki Alaska kazası. Kaza raporuna göre hidrolik sıvısındaki su iniş takımında dondu, uçağın sensörleri uçağın yerde olduğuna hükmetti ve uçuş kontrolleri havadayken mod değiştirdi. Pilot atlamadan önce yaklaşık 50 dakika boyunca Lockheed Martin mühendisleriyle telefon görüşmesi yaptı.

Pilotsuz uçmayı sürdüren jet

En tuhaf olay Eylül 2023’te yaşandı. Bir deniz piyadesi pilotu, elektrik arızası göstergelerini devre dışı bırakınca Güney Carolina üzerinde kötü havada F-35B’den atladı. Uçak kendi başına yaklaşık 100 kilometre daha uçtuktan sonra bir tarlaya düştü; enkaz ancak ertesi gün bulundu. Soruşturmacılar sonradan uçağın hâlâ uçurulabilir durumda olduğu değerlendirmesini yaptı.

F-35 güvenli mi?

Önceki savaş uçaklarının ölçütlerine göre evet. F-16 gibi tek motorlu jetler ilk yirmi yıllarında çok daha fazla kayıp verdi; F-35’in bir milyonu aşkın uçuş saatinde tek ölümlü kaza yaşaması alışılmadık ölçüde düşük bir oran. Modern fırlatma koltuklarının ve otomatik yere çarpmayı önleme yazılımının bunda payı var.

Ancak sicil iyiye gitmiyor. 2025’in başından bu yana en az dört uçak kaybedildi; üstelik bu, filonun göreve hazır olma oranının ve bakım yığılmasının yoğun biçimde eleştirildiği bir döneme denk geldi. Soruşturmacılar temel tasarımdan çok, bakım uygulamalarına ve eksik teknik talimatlara defalarca dikkat çekti.

Sık sorulan sorular

Kaç F-35 düştü?

Kamuya açık kayıtlara göre 2014’ten bu yana, teslim edilen 1.375’ten fazla uçaktan 15’ten fazlası kazalarda imha oldu ya da envanterden çıkarıldı. Tüm kullanıcıları kapsayan tek bir resmî toplam yok.

F-35 kazasında ölen oldu mu?

Bir pilot hayatını kaybetti: Japonya Hava Öz Savunma Kuvvetleri’nden Binbaşı Akinori Hosomi. Kullandığı F-35A Nisan 2019’da Pasifik’e çakıldı.

İlk F-35 kazası hangisiydi?

ABD Deniz Piyadeleri’ne ait bir F-35B, 28 Eylül 2018’de Güney Carolina’da düştü. Pilot sağ salim atladı. Daha önce, 2014’te bir F-35A motor yangını sonrası envanterden çıkarılmıştı.

F-35’ler neden düşüyor?

Nedenler arasında motor kusurları, pilotun yönelim kaybı, gemi harekâtındaki hatalar, bir elektrik arızası ve kirlenmiş hidrolik sıvısı yer alıyor. Kayıpları tek bir tasarım kusuru açıklamıyor.

2023’te kaybolan F-35’e ne oldu?

Pilot bir elektrik arızasının ardından Güney Carolina üzerinde atladı. Uçak yaklaşık 100 kilometre daha uçup bir tarlaya düştü ve ertesi gün bulundu.

En çok hangi F-35 modeli düşüyor?

Kamuya açık kayıtlarda en fazla kayıp F-35B’de. Bunun nedeni modelin daha zorlu olan kısa kalkış ve dikey iniş harekâtı ile denizde kullanılması.