Termobarik Silahlar Açıklaması, Nasıl Çalışır ve Kimler Kullanıyor

Termobarik silahlar, dağıtılmış yakıtı çevredeki havayla yakarak geleneksel patlayıcılardan daha uzun ve daha sıcak bir basınç dalgası üretir; Rusya’nın 24 namlulu TOS-1A’sı bu türün bugün hizmette en yoğun kullanılan sistemidir. Omuzdan atılan roketlerden ağır planör bombalarına kadar kullanılan bu mühimmatlar ne yeni ne de yasaklıdır, ancak kapalı alanlardaki etkileri onları modern savaşın en yakından incelenen silahları arasına sokar.

24

TOS-1A fırlatıcısındaki roket namlusu

220 mm

TOS-1A roket kalibresi

~6 km

TOS-1A belirtilen menzili, üretici rakamı

2002

ABD BLU-118/B’nin Afganistan’da muharebeye ilk çıkışı

Termobarik silahlar nasıl çalışır

Geleneksel yüksek patlayıcı bir harp başlığı hem yakıtı hem yükseltgeni tek bir katı yükte taşır ve enerjisini bir mikrosaniyelik sıçramayla açığa çıkarır. Termobarik yük ise alüminyum gibi metaller bakımından zengin yakıt taşır ve oksijeninin büyük kısmını çevredeki havadan alır. Patlamada yakıt dağılır ve hedefin çevresindeki havayla yanar; daha düşük ama çok daha uzun süren bir patlama dalgası ve yoğun ısı üretir.

Bu sürekli aşırı basınç, türü sığınaklara, mağaralara, siperlere ve binalara karşı etkili kılan şeydir: basınç dalgası köşelerin etrafından ve açıklıklardan akar, kapalı alanlarda ise içerideki herkes için etkiler ağırdır. Daha eski iki aşamalı yakıt-hava patlayıcıları aynı ilkeyle ayrı bir dağıtma ve ateşleme sırasıyla çalışır; modern tek yüklü termobarikler ise daha kompakt ve güvenilirdir.

Termobarik ve geleneksel patlayıcılar

Termobarik ve geleneksel yüksek patlayıcı

Özellik	Termobarik	Geleneksel HE
Oksijen kaynağı	Çoğunlukla atmosferik hava	Yük içindeki yükseltgen
Patlama profili	Daha düşük tepe, çok daha uzun süre	Keskin, kısa tepe
Termal etki	Büyük, sürekli ateş topu	Kısa parlama
En iyi hedefler	Kapalı alanlar, tahkimatlar, personel	Yapılar, zırh, nokta hedefler
Sınırlamalar	Rüzgar, yağmur ve ince havada zayıflar; zırha karşı yetersiz	Köşelerde ve tünellerde daha az etkili

Basitleştirilmiş karşılaştırma; kesin etkiler harp başlığı tasarımına ve ortama bağlıdır.

TOS-1A Solntsepyok açıklaması

Solntsepyok veya “kavurucu güneş” lakaplı TOS-1A, T-72 tank şasisi üzerinde 220mm termobarik roketler için 24 namlu taşır; bu eşleşme rolünü gösteriyor: cephenin yalnızca birkaç kilometre gerisinden, topçu menzili içinden ateş ettiği için zırha ihtiyaç duyuyor. Rus sanayisi geliştirilmiş roketler için yaklaşık 6 km menzil belirtiyor, yeni mühimmatların 10 km veya daha fazlasına ulaştığı iddia ediliyor; bu rakamlar üretici iddiası olarak kalıyor. Rusya onu “ağır alev makinesi sistemi” olarak sınıflandırıyor ve nükleer, biyolojik, kimyasal savunma birliklerine veriyor; Sovyet kökenine dayanan bir doktrin tuhaflığı.

Tekerlekli halefi TOS-2 Tosochka, zırhı hareketlilik ve iddia edilen daha uzun menzil için feda ediyor. Rus envanterinin hafif ucunda RPO-A Shmel omuz roketi ve RPG-7 fırlatıcıları için termobarik harp başlıkları yer alırken, şimdi planör kitleriyle donatılan ODAB serisi hava bombaları en büyük etkileri sağlıyor.

Hangi ülkelerde termobarik silah var

Ülkelere göre kayda değer termobarik sistemler

Ülke	Sistemler
Rusya	TOS-1A, TOS-2, RPO-A Shmel, TBG-7 mermileri, ODAB planör bombaları
Amerika Birleşik Devletleri	AGM-114N Hellfire, SMAW-NE roketi, BLU-118/B bombası
Çin	PF-97 omuz atışlı sistem ve roket harp başlıkları, bildirilen verilere göre
TOS-1A ihracat kullanıcıları	Irak, Azerbaycan, Ermenistan, Kazakistan ve Cezayir, bildirildiği üzere
Diğerleri	Birçok cephanelikte çeşitli termobarik el bombaları ve roket harp başlıkları

Envanterler kamuya açık haberlere göredir; çoğu ülke termobarik stoklarını kalem kalem açıklamaz.

ABD cephaneliği Batı yaklaşımını gösteriyor: kitlesel fırlatıcılar yerine belirli hedefler için niş mühimmat; binalara karşı kullanılan AGM-114N metal katkılı yüklü Hellfire ve 2002’de Afgan mağara komplekslerine atılan BLU-118/B gibi. Rusya, özel bir zırhlı termobarik topçu kolu inşa eden tek güç.

Ukrayna’da termobarik silahlar

TOS-1A’nın Ukrayna’daki kullanımı, 2022’den beri açık kaynak araştırmacıları tarafından, Mariupol gibi kentsel saldırılar dahil, kapsamlı biçimde belgelendi; Ukrayna da en az bir avuç fırlatıcıyı ele geçirip bildirildiğine göre kendisi işletti. Rus devlet medyası sistemi tahkimatlı mevzileri kırmakla anıyor; bu iddialar iddia olarak okunmalı. Fırlatıcının kısa menzili pahalıya patladı: çok sayıda TOS-1A topçu ve gezinen mühimmatlar tarafından imha edildi; kayıplar iki tarafta da operatör tarafından bildirilen kayıplar.

Rusya ayrıca uçaklarla mesafeli atılan ODAB termobarik planör bombalarının sayısını artırdı; bu, 2024 ve 2025’te cepheyi yeniden şekillendiren aynı planör bombası kampanyasının parçası. Bu arka planda Batılı ordular çoğunlukla patlama kütlesi yerine hassasiyete yöneldi; tahkimatları alan basıncı yerine isabetle vurmak için GMLRS’li fırlatıcılar gibi sistemler kullanıyor.

Editörün yorumu

Termobarik silahlar rahatsız edici bir alanda duruyor: kendi başlarına yasal, kapalı alanlarda yıkıcı ve tahkimat ile apartman bloğu arasındaki çizginin bulanıklaşmaya devam ettiği bir savaşta yoğun biçimde kullanılıyor. TOS-1A’nın Ukrayna sicili iki yönlü işliyor: Rusya’nın üretmeyi sürdürmesine yetecek kadar etkili, dronların öldürmeyi sürdürmesine yetecek kadar savunmasız. Türün mesafeli atışa kaymasını bekleyin; çünkü yaklaşmak zorunda olan fırlatıcılar giderek hayatta kalamıyor.

Termobarik silahlar hakkında sık sorulan sorular

Termobarik silah nedir?

Atmosferik oksijeni kullanarak yakıtı dağıtıp yakan, daha uzun süreli bir patlama dalgası ve yoğun ısı üreten, özellikle kapalı alanlarda etkili bir mühimmat.

Termobarik silahlar yasak mı?

Hiçbir anlaşma onları özellikle yasaklamaz. Tüm silahlar gibi kullanımları, sivillere yönelik ayrım gözetmeyen saldırıları yasaklayan uluslararası insancıl hukukla düzenlenir.