F-35 Yedek Parça Kayıtlarında 1,3 Milyar Dolarlık Açık: GAO Raporu

F-35 Yedek Parça Kayıtlarında 1,3 Milyar Dolarlık Açık: GAO Raporu
RAF Lakenheath’te ABD Hava Kuvvetleri teknisyenleri F-35A’nın F135 motoru üzerinde çalışıyor, Haziran 2024
Arşiv fotoğrafı: 493. ve 495. Savaş Uçağı Hazırlık Filolarından personel, RAF Lakenheath’teki (İngiltere) F-35A saha eğitim biriminde bir F135 motoru üzerinde çalışıyor, 6 Haziran 2024. Motorlar, GAO raporunun kapsadığı F-35 parçaları arasında. Fotoğraf: ABD Hava Kuvvetleri / Airman 1st Class Austin Salazar (kamu malı); kırpıldı.

ABD Savunma Bakanlığı, sahibi olduğu F-35 yedek parçalarının tam hesabını veremiyor. ABD Kongresi’ne bağlı denetim kurumu Government Accountability Office (GAO), 9 Kasım 2026’da yayımladığı raporda, F-35 Ortak Program Ofisi’nin (JPO) Mart 2026 itibarıyla bakım veya onarım sürecindeki yaklaşık 17 bin parçayı resmî envanter sistemine girmediğini açıkladı. Bu parçaların değeri yaklaşık 1,3 milyar dolar. Bakanlık yetkilileri GAO’ya, eksik maliyet verileri ve genel giderler eklendiğinde rakamın 2,5 milyar dolara kadar çıkabileceğini söyledi.

Öne çıkan bilgiler
  • ABD Kongresi’ne bağlı denetim kurumu GAO, GAO-27-108713 sayılı raporu 9 Kasım 2026’da yayımladı
  • Mart 2026 itibarıyla bakım veya onarımdaki yaklaşık 17 bin F-35 parçası (yaklaşık 1,3 milyar dolar) programın envanter sistemine kaydedilmemişti
  • F-35 programında dünya genelinde 700’ü aşkın tesiste yaklaşık 31 milyar dolar değerinde 26 milyon parça bulunuyor
  • 2023’te kayıp olarak raporlanan 85 milyon doları aşkın parçanın akıbeti hâlâ bilinmiyor; Pentagon dört yeni tavsiyenin tamamını kabul etti

GAO ne tespit etti?

F-35 programındaki tüm kullanıcılar, motordan lastiğe, destek ekipmanından cıvata ve vidaya kadar tek bir küresel parça havuzunu paylaşıyor. GAO’ya göre bu havuzda yaklaşık 31 milyar dolar değerinde 26 milyon parça var ve parçalar 700’ü aşkın yüklenici ve devlet tesisinde tutuluyor. Parçaların yaklaşık yüzde 30’u yüklenici tesislerinde, yüzde 70’i ise askerî üsler ve Savunma Lojistik Ajansı (DLA) depoları gibi devlet tesislerinde. Parçalar ABD hükümetine ait; ancak GAO’ya göre bakanlık bunların “eksiksiz kayıtlarını tutmuyor”.

Raporun tam metni birkaç veri sorununu sıralıyor. Programın demirbaş kayıt sistemi ELMS (Enterprise Logistics Management System), iki ana yüklenici Lockheed Martin (uçak gövdesi) ve Pratt & Whitney’nin (motor) mülk yönetim sistemlerine bağlı olmadığı için değişiklikleri anlık göstermiyor. Ortak yedek parça havuzunun verisi yüklenicilerden üç ayda bir geliyor; yani kayıtlar üç aydan eski olabiliyor. Aralık 2025’te gelen bir veri setinde kayıtların yalnızca yüzde 29’unda seri numarası, yüzde 43’ünde Ulusal Stok Numarası (NSN) vardı. Kayıtların yaklaşık yüzde 6’sında parça maliyeti 1 sent veya altında görünüyordu. GAO bunları olası veri hatası olarak not ediyor.

Fiziksel sayımlar da açığı kapatmamış. GAO’ya göre JPO, 2020 mali yılından bu yana fiziksel envanter sayımlarına en az 17 milyon dolar harcadı; ancak bu sayımlar parçaların varlığını ve kayıtların eksiksizliğini tam olarak doğrulayamadı. Raporda, bazı yüklenici verilerinin hatalı olduğu ve nakliyedeki parçaların sayımın dışında kalabildiği belirtiliyor.

Kayıp parçalar ve sonraki adımlar

Rapor eski bir soruna da geri dönüyor. GAO 2023’te değeri 85 milyon doları aşan kayıp F-35 parçalarını raporlamıştı; Mart 2026 itibarıyla JPO bu parçaların durumunu hâlâ bilmiyordu. GAO, devlet tesislerinde bildirilen kayıpları incelemek için etkili prosedürler bulunmadığını ve bunun usulsüzlük, israf veya hırsızlığı tespit etme kapasitesini zayıflattığını vurguluyor.

GAO, parça kayıplarının izlenmesi ile demirbaş sorumlularının eğitimi, prosedürleri ve yapısına ilişkin dört tavsiyede bulundu. GAO’ya göre bakanlık dördünü de kabul etti. Raporda aktarılan yetkili açıklamalarına göre iki çözüm hâlâ sürüyor: JPO, Temmuz 2026’da ana yüklenicilerden biriyle anlık veri bağlantısını test ediyordu ve bağlantının Eylül 2026’da devreye girmesini bekliyordu. Savunma Sözleşme Denetim Ajansı (DCAA) ise ilk tam envanter sayımını hazırlıyor; hedef tamamlanma tarihi Mart 2027. Rapor, Eylül’de bağlantının devreye girip girmediğini belirtmiyor.

F-35 hakkında

F-35 Lightning II, Lockheed Martin’in ürettiği tek motorlu bir hayalet (radar izi düşük) savaş uçağı. Klasik pistten kalkan F-35A, kısa mesafeden kalkıp dikey inebilen F-35B ve uçak gemisi versiyonu F-35C olmak üzere üç modeli var. GAO, F-35’i Pentagon’un tarihteki en pahalı silah sistemi olarak tanımlıyor: Ömür boyu maliyeti 1,9 trilyon doları aşıyor; bunun yaklaşık 1,4 trilyon doları filonun 2088’e kadar işletme ve destek gideri. Uçağın temel özellikleri için kısa F-35 videomuza bakabilirsiniz.

Parça havuzunu kimler paylaşıyor?

GAO’ya göre havuz ABD Hava Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri ve Deniz Piyadeleri’nin yanı sıra yedi ortak ülkeye (Avustralya, Kanada, Danimarka, İtalya, Hollanda, Norveç ve Birleşik Krallık) ve Eylül 2026 itibarıyla 12 dış askerî satış (FMS) müşterisine hizmet veriyor: Belçika, Çekya, Finlandiya, Almanya, Yunanistan, İsrail, Japonya, Polonya, Romanya, Singapur, Güney Kore ve İsviçre. Türkiye listede yok; ABD Savunma Bakanlığı, Rusya’dan S-400 alımı nedeniyle Türkiye’yi Temmuz 2019’da programdan çıkarma sürecini başlatmıştı. Ortak havuzdaki kayıt sorunları bu nedenle yalnızca ABD’yi değil, aynı stoktan beslenen müttefik filolarını da ilgilendiriyor.

Önceki gelişmeler

Sorun denetçiler için yeni değil. GAO 2022’de JPO’nun yüklenici veri bağlantılarını henüz planlama aşamasında olduğunu raporlamıştı. Pentagon Genel Müfettişliği de F-35’in mali yönetimine ilişkin iki raporda toplam 17 tavsiye yayımladı; 2023’te bakanlığın F-35 parçalarının varlığını doğrulayacak kontrollere sahip olmadığını tespit etti. Breaking Defense ve National Defense Magazine da GAO belgesindeki temel rakamları aynı şekilde aktarıyor.

Sektörel bağlam

F-35’in en büyük maliyet kalemi satın alma değil, işletme ve destek. Parça bulunabilirliği de kaç uçağın uçabileceğini doğrudan belirliyor. Rapor hazırlık durumu üzerindeki etkiyi rakamla vermiyor; ancak doğru kayıtlar olmadan yöneticilerin bunu destekleyecek “bilgiye sahip olmayacağı” uyarısında bulunuyor. F-35’in diğer büyük programlarla karşılaştırması için en pahalı 10 silah programı listemize göz atabilirsiniz.

Kaynaklar: ABD Government Accountability Office, GAO-27-108713, “F-35 Program: DOD Needs to Strengthen Oversight of Tens of Billions of Dollars in Parts”, 9 Kasım 2026; ABD Savunma Bakanlığı, 17 Temmuz 2019; Breaking Defense ve National Defense Magazine, 9–10 Kasım 2026.

Bir Yorum Yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir