Türkiye’nin Nükleer Silahı Var mı? İncirlik, Akkuyu ve NPT

Hayır. Türkiye’nin nükleer silahı yok ve nükleer silah üretmeye yönelik bir programı da bulunmuyor. Ancak topraklarında nükleer silah var: Adana yakınlarındaki İncirlik Hava Üssü’nde tahminen 20 ila 30 Amerikan B61 bombası depolanıyor. Bunlar ABD’ye ait, Amerikan personeli tarafından korunuyor ve ABD başkanının emri olmadan kullanılamıyor. Türkiye’nin bu bombaları taşımak üzere sertifikalandırılmış bir uçağı da yok.

Bu rehber İncirlik’te ne bulunduğunu, Türkiye’nin hangi anlaşmaları imzaladığını, liderlerinin kendi bombaları konusunda ne söylediğini ve ülkenin bir bomba yapabilmekten ne kadar uzak olduğunu anlatıyor.

Türkiye’nin nükleer silahı var mı?

Türkiye, Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması (NPT) uyarınca nükleer silaha sahip olmayan bir devlet. Hiç nükleer deneme yapmadı ve bomba için gereken malzemeyi üretebilecek bir tesisi yok. Konumu, Amerikan silahlarına sahip olmadan ev sahipliği yapan NATO üyeleri Almanya, İtalya, Belçika ve Hollanda’nınkine benziyor; ancak aşağıda anlatılan önemli bir farkla.

İncirlik’te ne depolanıyor?

İncirlik, ABD’nin 1950’lerden beri kullandığı bir Türk hava üssü. Bu sürenin büyük bölümünde orada Amerikan nükleer silahları tutuldu. Konunun temel açık kaynağı olan Amerikan Bilim İnsanları Federasyonu (FAS) sayıyı 2019’da yaklaşık 50 olarak veriyordu; bugünkü tahmini 20 ila 30. Washington ne sayıları ne de yerleri doğruluyor.

Silah, B61 adlı serbest düşüşlü bomba. Yaklaşık 3,6 metre uzunluğunda, 320 kilogram dolayında ve bir kilotonun altından Hiroşima bombasının birkaç katına kadar farklı patlama güçlerine ayarlanabiliyor. Bombalar uçak sığınaklarının zeminine gömülü kasalarda tutuluyor ve ABD Hava Kuvvetleri’ne bağlı bir mühimmat filosu tarafından korunuyor.

Türkiye bu silahları kullanabilir mi?

Hayır; iki nedenle. Birincisi teknik. Her bomba şifreli bir düzenekle kilitli ve şifreler ABD’nin elinde. İkincisi, Türkiye’nin artık bu bombaları atacak vasıtası yok. Almanya, İtalya, Belçika ve Hollanda’da ulusal hava kuvvetleri, NATO’nun nükleer paylaşım düzeni çerçevesinde savaş halinde B61 atmak üzere eğitilmiş uçak ve mürettebat bulunduruyor. Bir zamanlar Türk F-16’larının da bu görevi vardı. Artık yok ve İncirlik’te kalıcı olarak konuşlu Amerikan taarruz uçağı da bulunmuyor. Uzmanlar bu düzeni paylaşım değil, depolama olarak tanımlıyor.

Yeni B61-12 sürümü, Türkiye’nin 2019’da alımından çıkarıldığı F-35A için onaylı. Onun yerine uçurduğu filoyu Türkiye’nin savaş uçakları rehberimizde anlattık.

Silahlar orada güvende mi?

Bu soru, Türk Silahlı Kuvvetleri içindeki bir grubun darbeye kalkıştığı Temmuz 2016’da ciddi biçimde soruldu. İncirlik’in elektriği birkaç gün kesildi ve üssün Türk komutanı darbe girişimindeki rolü nedeniyle tutuklandı. Soru, Türk birliklerinin Suriye’nin kuzeyine girdiği ve Washington’la ilişkilerin bozulduğu Ekim 2019’da yeniden gündeme geldi. Amerikan yetkililerinin bombaları çıkarma planlarını gözden geçirdiği bildirildi. Silahların güvende olup olmadığı sorulan Başkan Donald Trump, bundan emin olduklarını söyledi. Bombalar çıkarılmadı.

Türk liderler ne söyledi?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan konuyu Eylül 2019’daki bir konuşmasında gündeme getirdi. Birkaç ülkenin nükleer başlıklı füzelere sahip olduğunu, Türkiye’ye ise buna sahip olamayacağının söylendiğini ve bunu kabul etmediğini belirtti. O tarihten sonra da aynı konuya, çoğunlukla nükleer silaha sahip olduğuna inanılan ve NPT’yi hiç imzalamamış olan İsrail’e atıfla döndü.

Hiçbir Türk hükümeti nükleer silah edinme kararı açıklamadı, hiçbiri de antlaşmadan çekilmedi. Bu açıklamaları, nükleer düzenin eşitsiz kurallarına yönelik bir şikâyet ve Türkiye’nin itidalinin kesin sayılmaması gerektiğine dair bir işaret olarak okumak daha doğru.

Türkiye nükleer silah yapabilir mi?

Kısa sürede hayır. Bir silah için yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum ya da plütonyum gerekir; Türkiye’nin ise ne zenginleştirme ne de yeniden işleme tesisi var. İlk nükleer santrali olan Akdeniz kıyısındaki Akkuyu’yu Rus Rosatom inşa ediyor; santralin sahibi ve işletmecisi de o olacak. Her biri 1.200 megavatlık dört reaktörü bulunacak. Rosatom’un başkanı Mayıs 2026’da ilk ünitenin aralık ayına kadar mutlaka çalışır durumda olması gerektiğini söyledi. Yakıtı Rusya sağlıyor ve kullanılmış yakıtı geri alıyor; bu da malzemeyi uluslararası denetim altında ve Türkiye’nin elinin dışında tutuyor.

Türkiye’nin elinde olan, caydırıcılığın öbür yarısı. Menzili 1.000 kilometreyi aşan balistik füzeler üretiyor ve 2026’da bir kıtalararası füzenin maketini gösterdi; bunları Türkiye’nin füzeleri rehberimizde anlattık. Bu menzildeki bir füze programı, nükleer başlıkla, başlıksız haline göre askerî açıdan daha anlamlıdır; komşuların onu yakından izlemesinin nedeni de bu. Yerleşik bir cephanelikle karşılaştırma için ABD’nin nükleer silahları rehberimize bakabilirsiniz.

Türkiye bir gün nükleer silah edinir mi?

Engeller teknik olmaktan çok siyasi. Antlaşmadan çekilmek yaptırım getirir, Rusya ve diğer ülkelerle nükleer iş birliğini bitirir, ABD ile ittifakı tartışmaya açar. Öte yandan Türkiye, nükleer silahlı bir Rusya’nın, nükleer silahlı olduğu varsayılan bir İsrail’in ve nükleer programı İsrail ve ABD ile çatışmasının merkezinde yer alan bir İran’ın yanı başında duruyor. İran ya da Suudi Arabistan silah edinirse Ankara üzerindeki baskı güçlü olur. Şimdilik Türkiye NATO’nun güvencesine ve ev sahipliği yaptığı ama kontrol etmediği İncirlik’teki bombalara dayanıyor.

Sıkça sorulan sorular

Türkiye’nin nükleer silahı var mı?

Hayır. Türkiye’nin kendi nükleer silahı yok. İncirlik Hava Üssü’nde ABD kontrolünde tahminen 20 ila 30 Amerikan B61 bombası depolanıyor.

İncirlik’te kaç nükleer silah var?

Amerikan Bilim İnsanları Federasyonu 20 ila 30 B61 serbest düşüşlü bombası bulunduğunu tahmin ediyor. ABD resmî sayı açıklamıyor.

Türkiye İncirlik’teki nükleer bombaları kullanabilir mi?

Hayır. Bombalar, şifreleri ABD’de bulunan düzeneklerle kilitli ve Türkiye’nin bunları taşımaya sertifikalı uçağı yok.

Türkiye NPT’ye taraf mı?

Evet. Antlaşmayı 1969’da imzaladı ve 1980’de nükleer silaha sahip olmayan devlet olarak onayladı.

Türkiye’nin nükleer santrali var mı?

İlk santrali Akkuyu’yu, 1.200 megavatlık dört reaktörle Rus Rosatom inşa ediyor. İlk ünitenin Aralık 2026’ya kadar devreye girmesi bekleniyordu.

Türkiye nükleer bomba yapmaya çalışıyor mu?

Bir silah programına dair kanıt yok. Cumhurbaşkanı Erdoğan başka devletlerin bu silahlara sahip olup Türkiye’nin olamamasını eleştirdi, ancak bomba yapmaya yönelik bir karar açıklanmadı.