Rusya’nın Seyir Füzeleri: Kalibr, Kh-101, Kh-69 ve Oniks

Rusya’nın başlıca seyir füzeleri havadan fırlatılan Kh-101 ile gemiden fırlatılan Kalibr. İkisi de 1.500 km’den uzaktaki hedefleri yaklaşık 400 kg’lık harp başlığıyla vurabiliyor. Bunların çevresinde daha kısa menzilli ve daha hızlı silahlardan oluşan bir aile var: İskender-K, Kh-69, süpersonik Oniks ve Sovyet döneminden kalma Kh-22.

Bu füzeler 2022’den beri Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik uzun menzilli bombardımanının büyük bölümünü üstlendi. Bu rehber her birinin ne iş gördüğünü, hedefini nasıl bulduğunu ve Rusya’nın kaç adet ürettiğinin tahmin edildiğini anlatıyor.

Rusya’nın hangi seyir füzeleri var?

Seyir füzesi aslında pilotsuz küçük bir uçaktır. Atmosfer içinde jet motoruyla, genellikle alçak irtifada ve ses hızının altında, programlanmış bir rotayı izleyerek uçar. Bu onu balistik füzeden yavaş kılar, ama radarda görülmesi daha zordur ve hedefe her yönden yaklaşabilir. Rusya’nın balistik tiplerini Rusya’nın hangi füzeleri var yazımızda ele alıyoruz.

Kh-101: başlıca uzun menzilli taarruz füzesi

Kh-101, 2010’ların başında hizmete girdi ve Sovyet Kh-555’in yerini aldı. Yassılaştırılmış, radar dalgalarını saptıran bir gövdesi, küçük bir turbofan motoru ve en az 2.500 km menzili var; bu sayede Tu-95MS ve Tu-160 bombardıman uçakları onu Rus hava sahasından çıkmadan Hazar Denizi veya Volga bölgesi üzerinden fırlatabiliyor. Rusya’nın diğer muharip uçaklarını Rusya’nın hangi savaş uçakları var yazımızda anlatıyoruz.

Füze ataletsel sensörler ve uydu sinyalleriyle seyrediyor, son yaklaşmada ise kameradan aldığı yer görüntülerini belleğindeki resimlerle eşleştiriyor. Bunun nasıl işlediğini seyir füzesi güdümü rehberimizde açıklıyoruz. Ukrayna’da ele geçirilen füzeler sürekli değişiklik gösteriyor: aldatıcı ısı fişekleri, yakıtın bir kısmının yerine ikinci bir harp başlığı ve misket mühimmatı. Nükleer sürümünün adı Kh-102.

Kalibr: donanmanın seyir füzesi

Kalibr ilk kez Ekim 2015’te, Hazar Denizi’ndeki küçük savaş gemileri yaklaşık 1.500 km uzaklıktaki Suriye’deki hedeflere 26 füze attığında sahneye çıktı. Fırkateynlerin, yalnızca 950 tonluk korvetlerin ve denizaltıların taşıdığı evrensel dikey fırlatıcıya uyuyor; bu da küçük Rus savaş gemilerine bile stratejik erişim kazandırdı.

Ukrayna’ya karşı kullanımını coğrafya sınırladı. Ukrayna füzeleri ve insansız deniz araçları Karadeniz Filosu’nu Sivastopol’den Novorossiysk’e çekilmeye zorladı; atışlar artık daha az sayıda gemiden yapılıyor. Kalibr stoklarının yüksek, Kh-101 stoklarının ise düşük olmasının bir açıklaması da bu. Ayrıntılar Kalibr rehberimizde.

İskender-K ve 9M729

İskender-K, İskender-M balistik füzesiyle aynı fırlatıcıdan atılan, beyan edilen menzili yaklaşık 500 km olan bir seyir füzesi. Daha uzun menzilli akrabası 9M729 ise ABD’nin 2019’da Orta Menzilli Nükleer Kuvvetler Antlaşması’ndan çekilirken gerekçe gösterdiği silah; Washington füzenin antlaşmanın 500 km’lik sınırının çok ötesine uçtuğunu savunmuştu.

Ağustos 2025’te Rusya, bu tür füzelerin konuşlandırılmasına ilişkin kendi moratoryumuyla artık bağlı olmadığını açıkladı. Ukrayna Dışişleri Bakanı Ekim 2025’te, Rusya’nın o ağustostan beri 9M729’u Ukrayna’ya 23 kez attığını, bir füzenin yaklaşık 1.200 km uçtuğunu söyledi.

Oniks ve Kh-22: süpersonik füzeler

P-800 Oniks, yaklaşık Mach 2,5 hızla uçan ramjet motorlu bir gemisavar füze. Rusya onu Kırım’daki Bastion kıyı bataryalarından kara hedeflerine, çoğunlukla Odesa bölgesine atıyor. 1960’larda uçak gemilerini imha etmek için tasarlanan Kh-22 ve onun geliştirilmiş hali Kh-32 ise Tu-22M3 bombardıman uçaklarından fırlatılıyor ve hedefe yaklaşık Mach 4 hızla dalıyor.

Hız, üçünü de önlenmesi zor kılıyor; kara hedeflerine karşı düşük isabet oranı ise Kh-22’yi siviller için özellikle tehlikeli hale getiriyor. Denizdeki rollerini en iyi 10 gemisavar füze yazımızda, daha hızlı Zirkon’u ise Rusya’nın hipersonik füzeleri yazımızda ele alıyoruz.

Rusya kaç seyir füzesi üretebiliyor?

Ayrıntılı tek tahmin Ukrayna askeri istihbaratından geliyor. Bu tahminler Kh-101 üretiminin keskin biçimde arttığını gösteriyor: 2024’te ayda birkaç düzineden Temmuz 2026’da 87’ye kadar.

Enkazı inceleyen uzmanlar bu füzelerde, yaptırımlara rağmen aracılar üzerinden satın alınmış Batı yapımı mikroçipleri defalarca buldu.

Sıkça sorulan sorular

Seyir füzesi ile balistik füze arasındaki fark nedir?

Seyir füzesi uçak gibi, alçaktan ve genellikle ses altı hızda uçar. Balistik füze ise yüksek bir yay üzerine fırlatılır ve hedefine ses hızının birkaç katı hızla düşer.

Kalibr füzesinin menzili ne kadar?

Kara hedeflerine yönelik sürümün menzili 1.500-2.500 km olarak tahmin ediliyor.

Rusya kaç Kh-101 füzesi üretiyor?

Ukrayna askeri istihbaratına göre 2026 ortasında ayda 60 ila 87.

Rus seyir füzelerini hangi uçaklar fırlatıyor?

Kh-101’i Tu-95MS ve Tu-160 bombardıman uçakları, Kh-22 ve Kh-32’yi Tu-22M3 bombardıman uçakları, Kh-69’u ise Su-34 gibi taktik jetler taşıyor.

Rus seyir füzeleri nükleer başlık taşıyabilir mi?

Birkaçı taşıyabilir. Kh-102, Kh-101’in nükleer sürümü; Kalibr ve İskender-K de çift kullanımlı sayılıyor.